Bazı Azerbaycan adetleri ile ilgili ifadeler

Azerbaycan Türklerinde ilk kez gidilen yere hediye götürme adeti vardır, yabancıların da buna uyması beklenir:
əliboş getmə
əliboş gedə bilmərik– elimiz boş gitmemeliyiz
Adım anılsın bir çürük kozla – çürük bir ceviz olsun hediye götürmeliyim
Adına layiq hədiyyə  apar – sana yakışır bir hediye götür

Azerbaycan Türklerinde özellikle yaşlıların yeni tanıştıklarına kişisel soru sormaları ayıp değildir:
Soru: Evlisinizmi?
Cevaplar:
bəli – evet
yox – hayır

Evli değilseniz gelebilecek sorular:
niyə evlenməmisiniz?
Cevaplar:

hələ tezdir – daha zaman var
Subaylıq sultanlıqdır  – Bekarlık sultanlıktır.

Evliyseniz gelebilecek sorular ve yorumlar;
Ailəniz vardır?
Uşaqlarınız vardır? – Çocuklarınız var mı?
Niyə uşağınız yoxdur?
Darıxmayın hələ cavansınız – üzülmeyin hala gençsiniz

Not: darıxmaq – sıkılmak, üzülmek
Hər şey qabaqdadır/irəlidədir – her şey önünüzdedir yani önünüzde zaman var, zamanla olur.

Sovyet döneminden sonra maaşlardaki büyük dengesizlikler bu konuda soru sormayı de beraberinde getirmiştir:
Maaşın yahşıdır?  – Maaşın iyi mi?
Nə isə qazana bilirsən? – Bir şey kazanabiliyor musun?
Şükür Allaha şikayətim yoxdur
əvvəlki işimə baxanda çok yaxşıdır – önceki işime göre (bakılırsa/kıyasla) çok iyidir
Pis deyil – fena değil

Kadeh tokuşturma/kaldırma sırasında söylenenler:
Gəlin badələri səbəbkarın sağlığına qaldıraq.
Gəlin səbəbkarın sağlığına içək.
Çok hörmətli qonaq.
Notlar:
Səbəbkar – adına kadeh kaldırıldığı/tokuşturulduğu şahıs. Aslında “tertipçi” anlamındadır.
Badə – kadeh (Farsça’dan)
Qonaq – konuk, misafir

Hamilelikle ilgili tabu vardır, dolaylı ima edilir:
O uşaq gözləyir – o çocuk bekliyor, yani hamile
O ikicanlıdır – o iki can taşıyor yani hamile

Çocukların “bebekler nereden gelir” sorularına ebeveynlerin verdikleri cevaplar:
Xəstəxanadan götürürlər – hastaneden alırlar
Bu sənə aid deyil – bu seni ilgilendirmez

Doğum demek ayıptır. Doğum günü yerine “ad günü” denir.
doğum yerine = “təvəllüd“, “anadan olma“, “dünyaya gəlmə“, “doğulma” denmelidir.
doğum yeri yerine = təvəllüd yeri
anavatan = anam doğma vətən

Hasta ziyaretinde hastalık konuşulmaz onun yerine şunlar söylenir:
Hər şey yaxşı olar.
İnşallah tez sağalıb ayağa qalharsan.

Hasta yaşlılara ise söylenenler:
Sən hələ nəvələrinin toyunu görəcəksən – Sen daha torunlarının düğünlerini göreceksin.
Sənin hələ ne yaşın var ki? Senin daha yaşın ne ki?
Sən gərək hələ yüz il yaşayasan. Daha yüz yıl yaşarsın

Kanser olmuş bir kimseye moral açısından kanserli denmez, daha yumuşak kelimeler tercih edilir, mesela:
Pis hastalık  – kötü hastalık
Zəhərmara qalmış – zehir zıkkım olmuş, lanetli şey
Notlar:
Zəhərmar – yılan zehiri Farsçadan,
xərçəng  – kanser (herçeng okunur)

Kötü haber hemen bildirilmez önce hazırlık konuşmaları yapılır, mesela:
Vəziyyəti çok pisdir – Durumu çok kötüdür
Ümid yoxdur

Küçük çocuklara ise başka şeyler söylenir:
Həstəhanadadır.
Uzaq səfərdədir

Azerbaycan Türkleri selam vermemeyi, almamayı kabalık olarak nitelendirirler. Böyle durumlarda:
salamın hardadır – selamın nerededir?
diyebilirler. Selamdan sonra hal hatır sorma da mutlaka gereklidir. Ayrılırken de karşılıklı;
sağ ol – allahaısmarladık
demek beklenir.

Bazı konularda http://www.azeri.org/Azeri/az_learn/az_socio/articles/az_socio_84/84_socio.html sayfasından yararlanılarak derlenmiştir. Bülent Pakman Ocak 2013. İzin alınmadan, aktif link verilmeden yayımlamaz, alıntı yapılamaz.

AZERBAYCAN GÜNLÜKLERİ:

Aşağıda linkleri verilen günlükler Türk vatandaşlarına Bakü’ye gelmeden önce yardım için şahsi görüşler yanında bazı bölümleri kaynakları verilmiş yorumlu-yorumsuz alıntılarla derlenmiştir. Tenkidi (eleştirel) ya da başka hiç bir amacı yoktur. Yaşanmakta olan hızlı gelişimler sonucu çok şeyin değişmekte, güncelliğini yitirmekte olduğu da göz önüne alınmalı, burada yazılan herşeyin doğru ve aktüel olduğu düşünülmemelidir. Kelimelerin Türkçe çoklu anlamlarında ve ifadelerde tam bilgi sahibi olunmadan değerlendirmeler yapılması yanlış anlamalara sebep olabilir.

Azerbaycan’da Azeri diye bir halk, Azerice diye bir dil yoktur. Doğrusu Türkiye Türklerine göre “Azerbaycan Türkleri” ve “Azerbaycan Türkçesi” olup  Azerbaycan Türklerine göre ise  “Azerbaycan Halkı” ve “Azerbaycanca” veya “Azerbaycan Dili”dir. Günlüklerimizde arada Azerice ve Azeri kelimelerinin kullanılmasının nedeni arama motorlarına daha çok o şekilde girilmesindendir.

Facebook Widgets

Bakü Ofis 2011Bülent Pakman kimdir    https://bpakman.wordpress.com/pakman/

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s