Türk Dilleri ve Günümüz Türkleri

Türk Dilleri  – Yazı dilleri ve konuşma dilleri olarak
Bugün yeryüzünde birbirinden ayrı çeşitli yörelerde yaşayarak Türk dilinin çeşitli kollarında (yazı dili yada yalnızca konuşma dilinde) konuşan ve birbirinden ayrı ulus adlarını benimsemiş olan Türklerin dilleri şöyle sıralanabilir:

A) Yazı dili olan Türk dil kolları
21  adet Türk yazı dili vardır
1. OĞUZ GRUBU:
Gagavuz, Türkiye, Kıbrıs, Azerbaycan, Türkmen
2. KARLUK GRUBU:
Özbek, Uygur
3. KIPÇAK GRUBU:
Kırım Tatar, Kazan Tatar, Başkort, Karaçay, Balkar, Malkar, Kumuk, Nogay, Kazak, Karakalpak, Kırgız, Karay (Litvanya Karaylarının yazı dili)
4. ALTAY GRUBU:
Altay, Tuva (Tuba), Hakas
5. SAHA GRUBU:
Saha (Yakut)
6. BULGAR GRUBU:
Çuvaş

B) Yazı dili olmayan, konuşma dili olan Türk dil kolları (30’danfazla):
1. İRAN’DA:
Halaçça (Eski Hun Türkçesinin devamı), Kaşgayca, Horasanca, Güney Oğuzca (çok sayıda irili ufaklı Türk konuşma dilleri)
2. ÇİN’DE:
Salarca (Karluk-Oğuz karışımı -Kansu bölgesi), Sarı-Uygurca (Şaro-yugurca “Eski Uygurcanın devamı” – Kansu bölgesi), Füyü-Kırgızca (Heilungjiyan, Mançurya bölgesi – Eski Kırgızcanın devamı, bugünkü Kırgızcadan ayrı)
3. RUSYA’DA:
Dolganca (artık Sahaca/Yakutça yazı dilini kullanıyorlar)

19. yüzyıl sonlarında Alman asıllı Rus Türkoloğu Vilhelm Raddloff Çarlık Rusyasının geniş Sibirya bölgesinde 20 kadar birbirinden ayrı Türk konuşma dillerini belirlemiş, onların konuşma dilinden metinler yayımlamıştı. Ancak bu dillerin çoğu son 60 yıl içinde yitip gitmiştir, en son 1998’de Rusya’da yayımlanan bir araştırmada bunların bir bölümünün hala konuşulduğu belirtilmiştir.

10408787_920532847971421_3882608385615286644_n

Türk dillerinin ana gruplaması

Oğuz Grubu:
Türkiye Türkçesi
Azerbaycan Türkçesi
Kıbrıs Türkçesi
İran Türkçesi
Gagavuz Türkçesi
Balkan Türkçeleri
Suriye Türkçesi
Türkmen Türkçesi

Kıpçak Grubu:
Kazak Türkçesi
Kırgız Türkçesi
Başkort Türkçesi
Nogay Türkçesi
Malkar Türkçesi
Karaçay Türkçesi
Kumuk Türkçesi
Balkar Türkçesi
Karay Türkçesi

Karluk Grubu:
Uygur Türkçesi
Özbek Türkçesi

Çağatay Türkçesinin devamı sayılan Karluk grubu daha çok Kıpçak ağırlıklı olmak üzere diğer iki grubun özelliklerini taşıdığından Türk Dilleri, 3 yerine  Oğuz ve Kıpçak olmak üzere 2 ana gruba da ayrılabilir.

Gruplama dışında kalanlar
Çuvaş
Saha
Tuva
Karagas
Hakas

Türk lehçelerinin gruplandırılmasında en başta kullanılan ölçüt ‘r-z’ ve ‘l-ş’ denkliğidir. Bütün Türk lehçelerindeki z ve ş sesleri Çuvaşçada r ve l’dir. Bu özelliği ile ortak Türk dilinden ilk önce koptuğu anlaşılan Çuvaşça bugün Türk lehçeleri arasındaki anlaşılabilirlik bakımından en güç olanıdır.

Saha (Yakut) Türkçesi, köken olarak Türk dilinin Uygur-Oğuz grubundan olup günümüzde anlaşılabilirlik bakımından Çuvaş Türkçesi ile beraber en düşük oranı kapsamaktadır. Bunun başlıca nedenlerinden biri, dile daha sonra %50 civarında Moğolcadan geçen alıntı sözcüğün girmiş olmasıdır.

M.T.Diyachok’a göre Türk dil grupları

1. Bulgar (Bulgar, Çuvaş).
2. Uygur (Eski Uygur, Hakas, Şor, Tuva, Tofa, Saha/Yakut, Dolgan).
3. Kıpçak (Tatar, Başkurt, Kazak, Kırgız, Altay, Karaçay-Balkar, Kumuk, Kırım Tatar).
4. Çağatay (günümüz Uygur, Özbek).
5. Kıpçak-Türkmen (Özbek dilinin batı diyalektleri).
6. Oğuz (Türk, Azeri, Gagauz, Türkmen).

Tatar ve Başkurt, Kazak ve Karakalpak, Tuva ve Tofa, Saka ve Dolgan lehçeleri birbirlerine oldukça yakındırlar. Çağatay grubu yukarıda Karluk grubu olarak adlandırılmıştır.

M.T.Diyachok’un Türk dillerinde sapma yılları hesabı: [yıllar en yakın yüzyıla yuvarlanmıştır]

Karşılaştırılan diller Kelime sayısı  toplam             kelimelerin         % si Sapma yılı (MS)
Toplam Farklı Ortak
Türkçe – Yakut 91 23 68 74,7 100
Türkçe – Tatar 93 12 82 87,2 800
Türkçe – Özbek 90 7 83 92,2 1000
Türkçe – Çuvaş 90 19 71 78,9 300
Türkçe – Salar 92 14 78 84,8 600
Türkçe – Tuva 92 22 70 76,1 200
Saka – Tuva 92 22 70 76,1 200
Türkçe – Hakas 94 16 78 83,0 500
Tatar – Çzbek 93 4 89 95,7 1300
Tatar – Kazak 86 2 84 97,7 1500
Türkçe – Kırgız 94 12 82 87,2 800
Türkçe – Türkmen 92 8 84 91,3 1000
Türkçe – Azeri 93 9 84 90,3 900

Oğuz Türkçesinin yayıldığı coğrafyalar

1. Batı Oğuz Türkçesi’nin Yayıldığı Coğrafyalar:

Türkiye, Balkanlar, Gagauz Eli, Güney Kırım ve Kuzey Kıbrıs, Gürcistan (Ahıska Bölgesi), Kuzey Irak, Suriye ve Lübnan

2. Merkezi (Ortanç) Oğuz Türkçesi’nin Yayıldığı Coğrafyalar:

Doğu ve Güneydoğu Türkiye, İran, Azerbaycan Cumhuriyeti, Gürcistan (Borçalı ve Ahıska Bölgeleri), Dağıstan-Derbent Bölgesi, Kuzey Irak, Suriye, Lübnan, Özbekistan Harezm Bölgesi ve Afganistan-Kabil’deki Afşar Eli

3. Doğu Oğuz Türkçesi’nin Yayıldığı Coğrafyalar:

Türkmenistan, Afganistan Türkmen Bölgesi, İran Türkmenleri (Hazar Denizi’nin güneyi ve kısmen Kuzeydoğu İran) ve Stavropol Türkmenleri bölgesi (Türkmen, Neftekum vb. bölgeler)

4. Salar-eli / Salır-eli Türkçesi’nin Yayıldığı Coğrafya:

Xun-hua Salar Özerk İlçesi, Gan-su (Keng-su) Eyaleti Lin-xia Bölgesi ve Qing-hai Eyaleti Long-hua Bölgesi

Açıklama:

1. Nüfus yüzdeleri en düşükten (%1) en çoğa kadar (%100) olan coğrafi bölgelerin tümü bir arada gösterilmiştir.

2. Ahıska, Kuzey Irak, Suriye ve Lübnan Türklerinin konuştuğu Türkçe, lehçe ve ağız özellikleri açısından “Merkezi (Ortanç) Oğuz Türkçesi”nde yer alsa da, bu bölge Türkleri yazı dili olarak “Batı Oğuz Türkçesi”ni kullanmaktadırlar. Bu nedenle de ilgili bölgelere, aynı zamanda “Batı Oğuz Türkçesi” haritasında da yer verilmiştir.

Kaynaklar:
Prof. Dr. Timur Kocaoğlu, Tarihçi-Türkolog Dr. Babek Cavanşir ve M.T.Diyachok’un araştırma ve çalışmalarından derlenmiştir.

Bülent Pakman. Haziran 2014. Son güncelleme Mayıs 2018. İzin alınmadan ve aktif link verilmeden alıntılanamaz.

IMG_1345Bülent Pakman kimdir?  https://bpakman.wordpress.com/pakman/

Günümüz Türkleri, Türk Halkları ve Türk Devletleri aşağıdaki sayfalarda anlatılmaktadır:

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

w

Connecting to %s