Sibirya Türkleri

Sibirya

Rusya Federasyonu’nun, Ural Dağları’ndan Büyük Okyanus’a kadar uzanan topraklarına verilen ad. Sibirya, Kazakistan Cumhuriyeti ve Orta Asya’yı meydana getiren diğer cumhuriyetleri de içerir. Yaklaşık olarak 13 milyon km²’lik bir yüzölçümüne sahiptir.  Kuzeyinde, Kuzey Buz Denizi, doğusunda Pasifik Okyanusu, güneyinde Kazakistan, Moğolistan ve Mançurya ve batısında Ural Dağları bulunur.

Ulaşım

Sibirya’daki Petropavlovsk-Kamchatsky gibi pek çok yere Rusya ve Asya’daki diğer büyük şehirlerden karayolu ile ulaşılamaz. Sibirya’ya ulaşmanın en iyi yolu Trans Sibirya Demiryolu’dur. Trans Sibirya Demiryolu, batıda Mosova’dan, doğuda Vladivostok arasında çalışır. Tren ikinci mevki 4 yataklı kompartmana, birinci mevki 2 yataklı kompartmana ve bir restorana sahiptir. Demiryoluna yakın olmayan şehirlere ulaşımın en iyi yolu havayoludur.

Nüfus

Sibirya’da 30 milyon insan yaşar. Hakim olan nüfus “Rus Ortodoks Kilisesi”ne ait olan Ruslardır. 4 milyon kadar da Türk soyundan türlü halklar yaşamaktadır.

tdharita

Sibirya Türkleri

Saha (Saka – Yakut) Türkleri:  Ayrı bir sayfada anlatılmıştır OKUMAK İÇİN LÜTFEN TIKLAYIN. 

Dolgan Türkleri:  Krasnoyask vilâyetine bağlı Dolgan-Nenets muhtar bölgesinde yaşamaktadırlar. Saha Federe Türk Cumhuriyeti’nde yaşayan birçok Dolgan (Sahalaşmış-Tunguz) Türk’ü de bulunmaktadır. Bu bölgeler Asya’nın en kuzeyinde ve buzlu Kuzey Okyanusu kıyısında yer almaktadır. Dolgan’ların yaşadığı Ürün-Kaya köyü, sadece Rusya’nın değil, bütün Asya’nın ve Türk dünyasının en kuzeyinde yer almaktadır. Nüfusları 6 100 kadardır. Dolganlar’ın en önemli meşguliyeti avcılık, ren geyikçiliği ve balıkçılıktır. Dolganlar’ın en eski ataları, buzlu Kuzey Okyanus kıyısına Yakutistan’dan göç etmiştir. Dolgan halkı, Saha (Yakut)lar, Evenki’ler, Nenets’ler ve Ruslar’dan oluşmuş bir topluluktur. Ancak asıl unsurları Saha (Yakut) ve Evenkilerdir. Şamanizmi, yani kendi ifadeleriyle “Türk İnanını” din olarak kabul etmektedirler. Dolgan dili, Saha (Yakut) diline oldukça yakın bir dildir. Onun için bazı Saha dilbilimcileri, Dolgan dilini, Saha dilinin bir ağzı olarak değerlendirmektedirler.

Hakas Türkleri: Ayrı bir sayfada anlatılmıştır OKUMAK İÇİN LÜTFEN TIKLAYIN.

Şor Türkleri: Ayrı bir sayfada anlatılmıştır. Okumak için lütfen tıklayın:  http://wp.me/PAexV-5rT

Tuva Türkleri: Ayrı bir sayfada anlatılmıştır OKUMAK İÇİN LÜTFEN TIKLAYIN.

tofa-haritaTofa/Karagas Türkleri: Sibirya’nın güneyinde, Moğolistan Cumhuriyeti kuzeyinde, Baykal gölünün doğusunda bulunan İrkuts vilâyetinde (oblastında) Tuva (Tıva) ve Buryatirya’nın (Buryatya) sınırında yaşamaktadırlar. Nüfusları 700 kadardır. Çok iyi ren geyikçisi ve avcısıdırlar. Yakın komşuları olan Tuvalar, Hakaslar, Altaylar ve Şorlar gibi Tofalar da binlerce yıl kendi eski vatanlarında yaşamışlar, en eski adetlerini, kültürlerini, Tengri dinlerini, Şaman geleneklerini ve Tofa ağzını bugüne taşımışlardır. Dillerinde pek çok arkaik gramer biçimi kalmıştır.

Batı Sibir Tatarları: Altın Orda Devletinin yıkılmasıyla ortaya çıkan altı Tatar/Kıpçak Hanlığından biri olan Sibir Tatarları, Türklerin İdil-Ural Tatar halklarındandırlar. Nüfusları 350.000 civarındadır. Obi nehrinin kolu olan Tobol nehri ile Altay ve Hakas Türk Cumhuriyetlerinin bulunduğu bölgeye kadar olan Güneybatı Sibirya’da yaşamaktadırlar. Özellikle Obi, İrtiş ve Tobol nehri vadilerinde ve bu vadilerde bulunan ToboJ, Tümen, Oms, Tomsk, Novosibir, İrkutsk, Arhangelsk, Çikitinks, Kemerova ve Barabba şehirlerine yerleşmişlerdir. Daha geniş bilgiler ayrı bir sayfada verilmektedir: OKUMAK İÇİN LÜTFEN TIKLAYIN

Altay ilesi Türk grubu kırmızı – Altay ailesi Mongolik grubu – sarı, Altay ailesi Tunguz grubu yeşil, Çukotko-Kamçatkan ailesi Kuzey grubu – mavi,  Hint-Avrupa ailesi hint-İran grubu mor renkli – izole dil – siyah renkli.

Altay ilesi Türk grubu kırmızı – Altay ailesi Mongolik grubu – sarı, Altay ailesi Tunguz grubu yeşil, Çukotko-Kamçatkan ailesi Kuzey grubu – mavi, Hint-Avrupa ailesi hint-İran grubu mor renkli – izole dil – siyah renkli.

Altay Türkleri: Altay – Sayan dağları ve Yenisey Irmağı havzasında 100.000 km2’ye yaklaşan topraklarda aşağıdaki boylara ayrılmış 90.000 Altay Türkü yaşamaktadır.

Tubol/Tuba Türkleri: Güney Sibirya’da İrtiş ve Tobol havzalarında yaşamaktadırlar. Nüfusları bilinmemektedir. Haklarında bilgi çok azdır.

Kumanda/Kumandi Türkleri: Kendi tabirlerince “Kumanda-Kiji’ler, bir kısmı Biyamın sağ kıyılarıyla Lebed ırmağının kaynağı etrafına serpilmişlerdir. Çoğunluğu ise Altay eyaletinin Solton ve Staraya– Barda bölgesinde yerleşmişlerdir. Aşağı – Kumandı, Yukarı Kumandı adı altında iki esas gruba ayrılırlar. Küçük köycükler halinde yaşarlar. Nüfusları 6 bin kişi civarındadır

Telengit Türkleri: Altay Türklerinin bir kabilesidir. Altay dağlarının güney yamaçlarında Teleski gölü civarında yaşamaktadırlar. Şaman dinine bağlı olup nüfusları 5 bin civarındadır.

Teloyt/Televüt/Teleüt Türkleri: Telengitlerin bir boyudur. Güney Sibirya’da Kemerova vilâyetinde yaşamaktadırlar. Bir zamanlar on binlerle ifade edilen sayıları bugün 2.800 kişiye düşmüştür. Bunun 2500’ü Kemerova’da diğerleri ise Kemerova’nın köylerinde yaşamaktadır. UNESCO’ya göre dilleri ve kültürleri yok olma tehlikesindedir. Büyük bir kısmı geleneksel Şamanizm inanışlarına sadıktır.

Çulım Türkleri/Tatarları: Rusya Federasyonu’nun Tomsk Oblastı ve Krasnoyarsk Krayı’nda Çulım Nehri havzasında yaşayan az nüfuslu bir Türk halkıdır. Çulım Türklerinin Tomsk topraklarındaki Aşağı Çulım boyları ve dilleri tamamen yok olmuştur. Yine Tomsk ve Krasnoyarsk topraklarında yaşayan Orta Çulım boyları ve lehçeleri ise yok olmak üzeredir. Çulım Türkleri 1720 yılında Tobolsk Metropoliti Filofey tarafından Hıristiyanlaştırılmıştır. Bu olay onların pagan inançları olan Şamanizmi tamamıyla silememiştir.

Sibirya’da konuşulan Türk dilleri

Dil Konuşan sayısı Konuşan ülkeler
Yakutça 360.000 Rusya, Yakutistan Özerk Bölgesi
Dolganca 5.000 Rusya, Taymir Özerk Bölgesi
Tuvaca 350.000 Rusya, Tuva Özerk Bölgesi 300.000, Moğolistan 30.000
Tofaca ölmek üzere Rusya, İrkutsk Oblastı
Soyotça ölmek üzere Rusya, Buryat Cumhuriyeti Oka bölgesi
Hakasça 65.000 Rusya, Hakasya Özerk Bölgesi
Altayca 50.000 Rusya, Altay Özerk Bölgesi
Şorca 10.000 Rusya, Kemerova Oblastı
Çulımca 2.500 Rusya, Kuzey Altay Özerk Bölgesi

Sibirya’da Türk dili Oğuz, Kıpçak, Karluk ve Uygur Türklerinin birbirine karıştığı bir yapıya sahiptir. Rus hâkimiyetine girdikten sonra uzun yıllar azınlık dili halinde kalan Sibirya Tük lehçeleri bu yüzden yeterince gelişememiş, devlet ve kültür dili olan Rusçadan özellikle son yüzyılda çok sayıda kelime almak durumunda kalmıştır. Sibirya Türkleri günümüzde Rusya Federasyonu etkisiyle Kiril Alfabesini kullanmaktadır.

Vikipedia ve başka kaynaklardan derlenmiştir. Bülent Pakman. Ekim  2014. İzin alınmadan ve aktif link verilmeden alıntılanamaz.

Twitter Widgets IMG_2654

Bülent Pakman kimdir   https://bpakman.wordpress.com/pakman/

Bülent Pakman’ın video arşivi:

Bülent Pakman video kanalı 1

Bülent Pakman video kanalı 2

Bülent Pakman video kanalı 3

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s