İlyasoğlu – İlyaskızı

Çarlık Rusyası, topraklarını işgal ettiği Türkleri Ruslaştırma politikası çerçevesinde soyadlarına erkeklere  -ov, -ev, kadınlara  -ova, -eva gibi ekler getirmişti. Bunlara aynı anlamı taşımasa da Türkiye Türkçesindeki -oğlu, -kızı karşılığı denebilir. Örneğin Ramazanov-Ramazanoğlu, Ramazanova-Ramazankızı, Aliyev-Alioğlu, Aliyeva-Alikızı gibi. Sovyetler devrinde de bu politika sıkı şekilde sürdürüldü. Böylece eski/yeni Rusya/Sovyet coğrafyasında/kökeninde çoğu insanları görmeden soyadlarına bakarak cinsiyetlerini anlamak mümkün olabilmektedir. Ancak yıllardır Milli Takımlarımızda oynamış, Amerika Ulusal Basketbol Ligi – NBA’de  başarıyla oynamakta olan basketbolcumuz Ersan İlyasova soyadıyla bu kuralı bozmaktadır. Bunun nedenini anlamak için Ersan’ın ilginç hikayesini bilmek gerekir.

Kırım sürgünü

Kırım 1696-1771 sürecinde Ruslar tarafından işgal edildi. Osmanlı 1792’de Yaş Antlaşması ile Kırım’ın Rusya’ya ilhâkını kabul etti.

18 Mayıs 1944’de tarihin en acımasız diktatörlerinden biri olan Stalin’in emriyle  KGB Şefi Lavrenti Beriya tarafından sayıları 238 500 olan istisnasız bütün Kırım Tatar Türkleri, 2. Dünya savaşında Alman Ordusuyla  işbirliği yaptıkları gerekçesiyle, hayvan vagonlarına bindirilerek, aç-susuz, Sibirya’ya sürüldüler. Unutulan bir köy halkı da apar topar bir gemiye bindirildi. Gemi Karadeniz’de batırıldı. Oysa Kırım Tatar erkeklerinin bir çoğu Sovyet Ordusunda savaşmışlardı.  Sovyetler Birliği kahramanı madalyalı Kırım Tatarları vardı ve dağlarda partizan olarak da Almanlara karşı direnmişlerdi. Soykırıma dönüşen bu sürgün sırasında ve sonrasında Kırım Tatar halkının yarısına yakını yok oldu, kalanlar Özbekistan’daki bataklıklarda yaşam savaşı verdiler. Bunlardan biri de Enver İlyasov’un ailesiydi. “İlyas” adı, Kırım Tatarlarının, inandıkları dini ve din ulularının adlarını yaşatmak arzusuyla ad ve soyadlarında çokça yer verdikleri, peygamber adlarından, kutsal kişilerin adlarından biridir.

Enver İlyasov, Özbekistan’da yaşarken İreliye adlı bir hanımla evlendi. İreli, Azeri gibi bazı Türk lehçelerinde Türkiye Türkçesindeki ‘ileri’nin karşılığıdır. “İreliye”, Kırım Tatarlarının çocukların iyi huylu, güzel karakterli, çalışkan, başarılı, bilgili olmalarını için verilen adlardan biridir. Enver İlyasov ile İreliye İlyasova’nın 1984 yılında Arsen adında oğulları oldu.

Türkiye sahip çıkıyor

Arsen İlyasov 7 Ağustos 2002 tarihinde Özbekistan pasaportu ile yasal yolla Türkiye’ye geldi. Ancak bu Arsen İlyasov adının son kaydı oldu. 33 gün sonra 9 Eylül 2002 tarihinde, Şemsettin Bulut isimli bir Türk vatandaşı, oğlunun nüfus kaydını yaptırmayı unuttuğu gerekçesiyle resmi makamlara başvurdu ve 1987 doğumlu Ersan İlyasova adına TC kimliği ve pasaportu çıkarttırdı.

Kariyeri

Ersan, daha önce basketbol topunu eline almamışken bir buçuk yılda inanılmaz bir gelişme gösterdi. Önce Ülker altyapısında 3 yaş büyüklüğün verdiği avantajla göze çarptı. 2003-04 sezonunda 2. ligde Ülker’in B takımı kabul edilen Yeşilyurt takımında oynadı. 2004 bahar aylarındaki Türkiye Gençler Şampiyonası’nda en değerli oyuncu seçildi. Rakip antrenörler ise Ersan’ın yaşının küçültüldüğünü öne sürüp sahaya çıkamayacakları tehdidinde bulunmuşlardı.

2003 Avrupa Yıldızlar Şampiyonası’nda, Genç Erkekler 2004 Avrupa Şampiyonası’nda (ayağını kırdığı için finallerde oynayamadı) milli formayı giydi. Genç milli takımda oynamasına karşın doğru dürüst Türkçe konuşamaması da eleştirildi. 2004-05 sezonunda Ülker’de 1. ligde oynadı.

2006 FIBA U-20 Avrupa Basketbol Şampiyonası’nda, 2006 ve 2010 FIBA Dünya Basketbol Şampiyonalarında, 2009, 2011, 2013, 2015 Avrupa Basketbol Şampiyonalarında A Millî Basketbol Takımı formasını giydi. 2005’de NBA takımlarından Milwaukee Bucks tarafından draft edildi (seçildi). ABD’ye hazırlık maçı oynamaya gidince A Milli Takım kampına katılamadı. NBA’de normal sezonun son 12 maçını kaçırmasına neden olan bilek sakatlığı nedeniyle 2014 FIBA Basketbol Dünya Kupası’nda millî takımda oynayamadı. NBA’deki yoğun maç trafiğinin yarattığı fiziksel ve psikolojik yorgunluğu gerekçe göstererek 2017 Avrupa Basketbol Şampiyonası milli takımından affını istedi. Daha önce Mehmet Okur ve Hidayet Türkoğlu da “yeni sezonda NBA’de başarılı olamıyoruz” diye aflarını istemişlerdi.

2009 Avrupa Şampiyonası Finalleri’nde Sırbistan maçında 39 dakikada 22 sayı ve 12 ribaundla oynayan Ersan’lı A Milli Basketbol Takımı, normal süresi 64-64 sona eren karşılaşmada, uzatmada rakibine sayı attırmadı ve karşılaşmayı 69-64 kazandı.

Basketbol Milli Takımı – Ersan 8 numara

Yine Ersanlı 12 dev adam 2010 Dünya Basketbol Şampiyonası’nda Dünya ikincisi oldu. Takım 11 Eylül 2010’de Sırbistan ile oynadığı yarı final karşılaşmasında bitime 0.5 salise kala kazanılan basket ile Sırbistan’ı 83-82 yenerek finale kalmıştı.

2.08 m boyundaki Ersan, 2007-09 arasını İspanya’nın Barcelona takımında geçirmesi dışında, 2005 yılından beri NBA’de 4 numara (power forward/uzun forvet) bazen de rotasyon zorunluluğu nedeniyle 5 numara (center/pivot) pozisyonlarında başarıyla oynamaktadır. Şu anda onun da katkısıyla yeni takımı Philadelphia 76ers NBA Doğu grubunu normal sezon sonunda 15 takım arasında 3. olarak bitirmiş, böylece yıllardır ilk defa “play-off”a hem de üst sıradan katılmış ve tur atlamak üzeredir.

İlyasov/İlyasova

Dönelim yazımızın başına. Ersan’ın soyadında neden “–ov” yerine “–ova” ekinin tercih edilmiş olabilir? Bunun sebebi Türkiye Türkçesindeki “ova” kelimesinin diğer Türk lehçelerinde pek kullanılmayışıdır. En yakın lehçelerde düzlük kelimesiyle aynı kökene sahip düzenlik, düzen, üzen vb. vardır. Bu nedenle İlyasov gibi Türkiye dışı olduğu apaçık belli olan soyadı yerine daha Türk çağrışımlı olmasıyla İlyasova tercih edilmiş olduğu tahmin edilebilir. Özetle Türki Cumhuriyet kökenli erkek İlyasova soyadı olmaz mesajı verilmiştir. Sonuçta ad,  doğum yeri ve yılı yanında soyadı da farklı olmuştur.

Ailesi

1990 yılından sonra Sovyetlerin yıkılışıyla Kırım Tatarları Kırım’a dönmeye başlamışlardı. Enver İlyasov ile İreliye İlyasova’da Özbekistan’dan Kırım’a dönenler arasındaydılar. Türk Basketbol Milli Takımının maçı vesilesiyle 2008’yılında Kiev’de Ersan ile 3 saat görüştüler.  Babası Enver görüşmeyle ilgili olarak “Ersan’dan gurur duyuyoruz. Ukrayna’daki maç bize oğlumuzla buluşma fırsatını verdi. Maçlarını kaçırmamaya çalışıyoruz ve gördüğümüzde gerçekten bağrımıza basmak istiyoruz” dedi. Ersan’ın bir kız kardeşi, Yuliya adında Belarus eşi ve üç çocuğu var.

Büyük ayıp

Özbekistan Basketbol Federasyonu, Ersan’ın aslında 1984 Buhara doğumlu Arsen İlyasov olduğuna dair FIBA’ya resmi itirazda bulundu. Ancak Türkiye Basketbol Federasyonu hukukçularının sunduğu belgeleri inceleyen FIBA soruşturma açmaya dahi gerek görmedi.

Kardeş ülke olması gereken Özbekistan’ın bu yaptığı çok büyük ayıptı. Ersan’ı Ersan yapan Türkiye’dir. Ona gelecek sunmuş, o da karşılığını gayet iyi vermiştir. Ne fark eder nerede doğduğu? Sonuçta Ersan Türk’tür. NBA’de uyruğu Türk, doğum yeri Türkiye olarak kayıtlı ABD’de lakabı Turkish Thunder (Türk şimşeği). Böyle dünya çapında basketçi olduysa bundan Özbek Türkü, Tatar Türkü, Türkiye Türkü  ve diğer Türk/Turan dünyası hep beraber mutluluk duymalılar.

Sen ona basketbolde ne verdin ve de ne verecektin Özbekistan? İspiyonunu kabul etseler hayatı kayacaktı. Bizler yıllardır onun maçlarını gurur ve sevinçle izliyoruz. Siz de Türk Milli Takımında oynadığı maçların videolarını izleyin ve görün her Türk gibi onun da Ay-Yıldız formasıyla sevinçlerini, coşkularını, siz de bizim gibi geceleri uykusuz kalın, gurur duyun NBA kariyerinden.

Kaynaklar:

Ersan İlyasova. Vikipedi https://bit.ly/2GHxOeA

Ersan İlyasova. Wikipedia  https://bit.ly/2kfHAMd

Life history of Crimean Tatar basketball player. Hayder Hacimambet – Nara Nariman. QHA – Kırım Haber Ajansı. 23 September 2009 http://web.archive.org/web/20160521122953/http://qha.com.ua/en/sport/life-history-of-crimean-tatar-basketball-player/55452/

Is Ilyasova A Turkish Name? Radio Free Europe/Radio Liberty. July 13, 2012 https://www.rferl.org/a/ilyasova-ilyasov-a-basketball-player-from-turkey-uzbekistan/24644497.html

Fatih Altaylı’dan ilginç yorum: ‘Ersan mı istemedi, Arsen mi istemedi?’ Sözcü. 8 Ağustos 2017 https://skor.sozcu.com.tr/2017/08/08/fatih-altaylidan-ilginc-yorum-ersan-mi-istemedi-arsen-mi-istemedi-650262/

Ersan Ilyasova http://basketball.wikia.com/wiki/Ersan_Ilyasova

Kırım Tatar Türklerinde kişi adları. Bülent Gül. Türkbilig 2001/2: 55-60 dergipark.gov.tr/download/article-file/142937

Asıl 2010’da Türkiye’de gösterecekler. Alp ULAGAY. 03.09.2006 http://www.hurriyet.com.tr/asil-2010-da-turkiye-de-gosterecekler-5021440

Ersan Ilyasova theTurkish pearl. Sadik Iliman. DraftExpress.  Jan 05, 2005 www.draftexpress.com/article/Ersan-Ilyasova-the-Turkish-pearl-82/

Kırım Hanlığı. Bülent Pakman. Eylül 2014 https://bpakman.wordpress.com/turk-dunyasi/gunumuz-turkleri-turk-devletleri/dest-i-kipcak-turkleri/kirim-tatarlari/kirim-hanligi/

Sürgün – Can Pazarı. Bülent Pakman. Eylül 2014  https://bpakman.wordpress.com/turk-dunyasi/gunumuz-turkleri-turk-devletleri/dest-i-kipcak-turkleri/kirim-tatarlari/mustafa-abdulcemil-kirimoglu/surgun-_-can-pazari/

Ya Vatan Ya ölüm. Bülent Pakman. Eylül 2014  https://bpakman.wordpress.com/turk-dunyasi/gunumuz-turkleri-turk-devletleri/dest-i-kipcak-turkleri/kirim-tatarlari/mustafa-abdulcemil-kirimoglu/ya-vatan-ya-olum/

Bülent Pakman. Nisan 2018. İzin alınmadan ve aktif link verilmeden alıntılanamaz.

kara 2Bülent Pakman kimdir   https://bpakman.wordpress.com/pakman/

About bpakman

İnşaat Yüksek Mühendisi, evli.
Bu yazı Türk dünyası, Türkiye içinde yayınlandı ve , , , olarak etiketlendi. Kalıcı bağlantıyı yer imlerinize ekleyin.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.