Kırgızlar

Dört büyük Orta Asya Türk halkları olan Kırgız, Kazak, Özbek, Türkmen Türklerinin en küçük grubunu Kırgızlar oluşturur. Kıpçak grubuna bağlı Kırgız Türkçesini konuşmaktalar. 4.5 milyon nüfusun dağılımı: Kırgız % 50, Rus % 24, Özbek % 16, diğer (Tatar ve Ukraynalı) % 10. Yaklaşık 70 yıl süren Sovyetler idaresinin ardından 31 Ağustos 1991’de bağımsız devlet ve  Kırgızistan’ı da ilk tanıyan ülke Türkiye olmuştur. Ülke yeraltı zenginlikleri bakımından diğer Türk Cumhuriyetlerine oranla daha yoksuldur. Ülkenin büyük bölümü dağlık alanlarla kaplıdır. Topraklarının ancak  % 7’si tarıma uygundur. Para birimi Kırgız Som’udur. Ülkenin GSYH’sı 7,2 milyar dolar, kişi başına düşen milli geliri ise 1500 dolar civarındadır. Kırgızistan’ın en önemli gelir kaynağı dışarıdan gelen dövizler ve askeri üslerden elde edilen kira gelirleridir. Başkanlık sistemiyle yönetilen Kırgızistan’da devlet dili Kırgızca, resmi dil ise Rusçadır. Enflasyonun % 8 olduğu Kırgızistan’da, son üç yılda özellikle başkentte inşaat sektöründeki canlılık göze çarpmaktadır. Bu yıllar arasında inşaat sektörünün yüzde 21,2 büyüdüğü görülmektedir.

Günümüz Kırgızistan topraklarında yaşamış Karahanlılar ayrı bir sayfada anlatılmıştır. OKUMAK İÇİN LÜTFEN TIKLAYIN

Kırgız toplumunun karakteristik özelliklerinden birisi de kabile kültürünün sosyal ve yönetsel yapıda belirleyici rol oynamasıdır. Bu durum özellikle Sovyetler döneminde belirginleşen, kabile ya da aşiretlerin belirli bölgelere ve aralarında keskin sınırlar çizilerek yerleştirilmesiyle bugüne kadar taşınmıştır. Kırgız kabileleri sağ (Güney) ve sol kanat (Kuzey) olmak üzere iki büyük ittifaka bölünmüştür. Örneğin kurucu Devlet Başkanı Akayev Kuzey, ardından gelen Bakiyev’in ise Güney tarafının temsilcisi olduğu belirtilmektedir. 7 Nisan 2010’da Bakiyev’in olağanüstü hal ilan etmesinin ardından gözaltına alınan muhalefet liderlerinin başında Kırgızistan’ın bugünkü Cumhurbaşkanı Almazbek Atambayev geliyordu. Burada da bir Kuzey-Güney gerginliği gün yüzüne çıkmıştı. Ülkede güçlenmek ve bir yönüyle iktidara ulaşabilmek için bu sosyal ağ düzeneklerinde kalıcı etkiler bırakabilmek son derece önemlidir. Hatta her iki liderin değişiminde de kendilerini daha önce destekleyen grupların rolü olduğu anlaşılmaktadır. Bu yönüyle Kırgızistan’a bakıldığında ülkenin iki önemli şehri olan Bişkek ve Oş şehirleri etrafında toplanan siyasi, ekonomik ve sosyal bir sistemler ağı olduğu ileri sürülebilir.

Issık Gölü

Issık Göl veya Isık Göl  Kırgızistan’ın kuzey doğusunda, Kazakistan sınırına yakın bir noktada bulunan kapalı bir havza gölü. Karla kaplı dağlarla çevrelenmiş olmasına rağmen, gölün suları hiçbir zaman donmaz; bundan dolayı gölün adı “ısı veya sıcak, ılık göl” anlamına gelen Kırgız Türkçesi’nde “Isık Köl”dür. Orta Asyanın denizi kabul edilir. Kırgız Türkleri bu gölü “Kırgızistan’ın bermeti (incisi)” diye adlandırmışlardır. Göl’ün uzunluğu batı-doğu yönünde 182 km, kuzey-güney genişliği 60 km’dir. Kıyılarının toplam uzunluğu 988 km olup 6.236 km²’lik bir alan kaplar. Gölün ortalama derinliği 278 m., en derin yeri 668 m.

Dünyanın en büyük krater gölü ve Titikaka Gölü’nden sonra dünyanın ikinci en büyük dağ gölüdür. Yaklaşık 118 ırmak ve akıntı gölü besler. Soğuk ve sıcak kaynak suları ve kar suları da gölü besleyen diğer kaynaklardır. Gölün su düzeyi her yıl yaklaşık 5 cm düşmektedir.  Bir asır öncesinde gölün mukaddes olduğuna inanıldığı için göle pek girilmezmiş fakata günümüzde turizm sahası olması dolayısı ile başta Kırgız Türkleri, Kazak Türkleri, Sibirya Türkleri ve Ruslar göle en çok giren turistler.

Çolpan Ata

Kaya resimlerinin bulunduğu Çolpan Ata veya Çolpon Ata Issık Göl’ün kuzey kıyısında bir turizm şehri.

 

Manas Destanı

Kırgız Türkleri’nin milli destanı, 500.000 beyten fazladır. Yaşayan destandır. Olaylara yeni eklemeler, değişimler yapılıyor. Dünyanın en büyük destanıdır. Kırgızların aşamalardan geçerek bütünlük kazanmasını anlatır. Hükümdarları Karahan ölünce, Kırgızlar Kalmukların egemenliği altına girerler. Karahan’ın oğullarından Çakıp, Altaylara göçer, Kırgız Türkleri’nin bağımsızlığını sağlayacak çalışmalara başlar. Bir gece Kırgızları kurtaracak kahramanın yeni doğacak oğlu olduğunu rüyasında görür. Bir süre sonra doğan oğluna Manas adını verir. Çocuğun bazı olağanüstü özellikleri olduğu görülür. Çevresinde toplanan halk ile birlikte kamluklara karşı başarılı saldırılar düzenler.

Altaylarda yaşayan Kırgızlar Manas’ın bu olağanüstü başarılarını duyunca ona katılırlar. Manas Kırgız bağımsızlık savaşının önderi olur ancak yapılan büyük savaşta ölür. Halk oğlu Semeteyi başkanlığa seçer. Burada destana yeni bir olay eklenir. Semetey, Afgan hanının kızı Ayçürek’i sever. Han kızını vermek istemez.Bu yüzden kanlı çarpışmalar olur. Semetey savaşta üstün gelir. Ayçürek ile evlenir.

Destanın üçüncü konusu aile içi çarpışmalardır. Sonunda Manas’ın torunu Seytek birçok kahramanlık göstererek Kırgız hanı olur. Kırgızlar bağımsızlıklarını kazanırlar.

Dil bakımından zengin bir kaynak olan Manas destanı , folklor bakımından da önemlidir. Şamanizmin derin etkisinde olan destan Sayakbay Karalay tarafından toplanarak düzenlenmiştir.

Isık Gölü Efsanesi

Bir zamanlar Isık Göl adlı bir kız varmış. Bu kız, çok güzel olduğu kadar çok da akıllıymış. Onun bu özelliklerini işitenler, dört bir yandan dünürcü geliyormuş.

Günlerden bir gün, bu kıza iki dünür gelir. Biri doğudan, biri batıdan… Bu gelenler, iki yiğittir. Bunlar, güzellikleriyle, yiğitlikleriyle, akıllılıklarıyla birbirinden üstündür. Görenler ve bilenler, içlerinden birini seçemezmiş.

Isık Göl, iki genci de sevmiş, birini öbüründen üstün görememiş. Yiğitlerden birini seçememesi, onu üzüyormuş. Zavallı Isık Göl, bu durumda ağlayıp duruyormuş. Gözlerinden akan yaşlar birike birike bir göl oluşturmuş. Bugün çalkalanıp duran Isık Göl, bu güzel kızın gözyaşlarının eseriymiş.

Ya iki genç? Onlar da Isık Göl’ü çok sevmişler; ama ne var ki ikisi de genç kıza kavuşamamış. Birbirlerine kızan bu iki genç, memleketlerine dönmüşler; ancak sıkıntıları yakalarını bırakmamış. Biri, doğudan geleni Ulan Rüzgârı olup esmeye başlamış; batıdan geleni ise San-Taş Rüzgârı olup esmeye başlamış. İki genç de birer rüzgâr olarak öfkelerini, kızgınlıklarını etrafa duyurmaya başlamışlar.

Bu iki rüzgâr, günümüzde de birbirlerine kızıp kahırlanır ve kavga ederler. Ne zaman Isık Göl’ün çalkalandığını görseler güzel kız Isık Göl’ü hatırlar ve yanıp tutuşurlar; tabiî sonra da kavgaya başlarlar.

Unutmadan söyleyelim; doğudan gelen yiğidin adı Ulan, batıdan gelenin adı ise San-Taş imiş.

Büyük Kırgız romancısı Cengiz Aytmatov’un Yıldırım Sesli Manasçı adlı hikâyesinden  bir bölümde, Isık Göl’ün Tanrı’nın yeryüzündeki gözü olduğu belirtilmekte ve kahramanın yaptığı duanın göl tarafından Tanrı’ya ulaştırılacağına inanılmaktadır. Isık Göl’le birleştirilen ve kamlık inancının izlerini taşıyan bu Kırgız duası:

Kertolgo-Zayıp diz çöktü, Eleman da aynı şeyi yaptı. Sonra, ne yüksek ne de alçak bir sesle yakarmaya başladı:“Ey Isık Göl, yeryüzünün gökyüzüne bakan gözü! Sana sesleniyorum, ey suları buz tutmayan göl! Ey kutsal ebedî varlık! Kadere hükmeden Kök Tengri (Gök Tanrı) gözünü köpüklerine çevirdiği zaman, ona ulaştırasın diye, sana sesleniyorum!”

“Ey Tengri, şu korkulu felâket günlerinde, düşmanımız Oyratlar’a karşı dayanma gücü ver bize. Bu atalar yurdunu, dağlarında verdikleriyle yaşayan, hayvanlarını orada otlatıp besleyen Kırgızları koru! Oyrat atları toprağımızı çiğnemesin, ocağımızı söndürmesin!”

Anne, coşku ile büyük bir istekle devam ediyordu yakarışına:

“Ak sütüm adına sana yalvarıyorum ey Tengri! Buraya, senin yeryüzündeki gözün olan bu kutsal gölün kıyısına sana yakarmak için geldik. Ey kadere hükmeden Kök Tengri! En küçük oğlum Eleman’ı da getirdim, ondan başka çocuğum olmayacak artık. Çocuk doğurmayacağım. Madem ki babasının mesleğiyle ilgileniyor, o sanatın yeteneğini, Senirbay’ın ustalığını ona da ver.” 

———–

Büyük Türk Kağanlığını kuramasak bile en azından, Türk devletlerinin kardeşliğini pekiştirmeliyiz, kuvvetli bir Türk birliğini yapmalıyız. Ancak bunun için sadece Türkiye’nin değil, diğer Türk Cumhuriyetlerinin de sağlam ve ayakta durması lazım. Ekonomik yönden gelişmiş ve güçlü devletler olmalı. Bir kabristanda, birbirlerine sırtını dayayarak düşmanlarına ok atan iki Türk askerinin taşın üzerine çizilmiş resimleri var. İşte buna arkadaşların dayanışması denir. İşte bu anlayış ile ulu Türk kağanlığı kurulmuş ve 200 sene ayakta kalmayı başarmıştır. Türk Türk’ü sırtından vurmaya başladığında o devlet yıkılmıştır. Türk kağanlığının sınırları, Çin Seddinden Karadeniz’e kadar uzanıyordu. Türkler Orta Asya’yı fethedişlerinin ardından orada kaldılar ve orayı korudular.

Biz Türküz, eski Türküz, hiç bir zaman köle olmayız. Her bir Türk için dik başlı ölmek, diz çöken kölelik yaşamından daha iyidir. Düşman orduları 1919’da Anadolu’yu işgal ettiğinde başta Kırgızlar olmak üzere diğer Orta Asya halkları yardım ettiler ve 10 milyon altın topladılar. Bu altın bugünün parasıyla milyarlarca dolar olurdu. Ancak dostluğu ve sevgiyi parayla ölçmek olmaz.

Türkiye, Kırgızlar için gökyüzünde uzakta parlayan bir yıldızdır. Gökyüzü kapalı olsa bile bulutların arkasında bir yıldızın parladığını biliyoruz, bu yıldız kardeşimiz, arkadaşımız Türkiye’dir. Türkiye bizim Anavatanımızdır. Ancak dostlarım şunları bilelim: Anadolu’ya gelmek üzere atalarımızın yola çıktıkları bir yer var, atalarımız nereden geldi? O da atavatandır, Kırgızistan’dır. Kırgızlar Türk halklarının en eskisidir. Orhan Gazi’nin onbinlerce askeri şehit düşmüştü ancak Orhan Gazi sadece Kırgız askerleri için türbe inşa ettirmişti. Türkiye için bu topraklarda şehit olan atalarımızı unutmayız”. Almazbek Atambayev. Kırgızistan Devlet Başkanı.

Bülent Pakman Mayıs 2014. İzin alınmadan ve aktif link verilmeden alıntı yapılamaz.

Bülent Pakman’ın video kanalları/arşivi:

Bülent Pakman youtube video kanalı 1

Bülent Pakman youtube video kanalı 2

Bülent Pakman dailymotion video kanalı

Twitter Widgets

IMG_2080Bülent Pakman kimdir    https://bpakman.wordpress.com/pakman/

 

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s