Azerbaycan kadınlarının ilkleri

Orta Çağ’da Azerbaycan hükümdarlarından Kızıl Arslan’ın eşi Katibe Hanım, Özbek Han’ın eşi Mihrican Hanım, Uzun Hasan’ın annesi Sare Hatun, Şah İsmail’in kızı Mehinbanu Sultanem, Şirvanşah I. Halilullah’ın eşi Peri Hanım, Şah Abbas’ın annesi Hayrünnisa Begüm, efsanevi Tuti Bike ve diğerleri gibi devlete hizmet eden önde gelen kişiler, ülkenin tarihinde büyük izler bırakmışlardır.

Azerbaycan’da ilk kadın hayır derneği 1908 yılında eğitimci Hasanbey Zerdabi’nin kızı Hanife Melikova tarafından kurulmuştur.  28 Mayıs 1918’de, Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti tarafından kabul edilen Bağımsızlık Bildirgesi, eşitlik ilkesini, seçme ve seçilme hakkını deklare etti. Bunun sonucunda Azerbaycan, Doğu’da kadınlara seçme ve seçilme hakkını veren ilk ülke oldu.

Sovyet döneminde Azerbaycanlı kadınların haklarında ilerlemeler kaydedilmiştir. Kadınlara eşit haklar verilmesi, kısa bir sürede kadınlar arasında cahilliğin kalkması, kadınların öğretmen, hekim, mühendis ve diğer meslekleri edinmeleri, toplumda erkeklerle aynı haklara sahip olmaları, kendi yetenek ve deneyimlerini gerçekleştirebilmeleri bu devrin başlıca başarılarındandır. 1921 Azerbaycan’ın tarihinde kadınların ilk kongre yılı oldu. Neriman Nerimanov’un konferansta yaptığı konuşmada ana tema kadın özgürlüğü düşüncesiydi. Azeri kadınlarını eğitmek ve kısa sürede sosyal faaliyetlerini artırmak için önemli çalışmalar hayata geçirildi. 1921’de, kızlar için kurulmuş olan okul öncesi eğitim kurumu, Yüksek Kadın Pedagoji Enstitüsü’ne dönüştürüldü. Bu dönemde Ceyran Bayramova’nın inisiyatifiyle kurulan ilk kadın kulübü kadın hareketinin gelişiminde önemli rol oynamıştır.

Nigar Şıhlinskaya, yüksek öğrenim gören ilk kadın. 1889

İmparatoriçe Aleksandra Rus – Müslüman Kız Okulu – Zeynelabidin Tağıyev’in girişimi ve desteği ile açılan ilk laik kız okulu ve Rus İmparatorluğu ve Müslüman Doğu’daki ilk okul. 1901

Sona Velihan, ilk yüksek öğrenim gören kadın doktor. Petersburg Tıp Enstitüsü’nden mezun. 1908

Hanife Melikova, ilk kadın hayır cemiyeti kurucusu. 1908

Hamide Mehmetkuluzade, yardımsever, erkeklerin ve kızların birlikte eğitim gördüğü ilk okulun kurucusu. Ayrıca uluslararası bir konferansa katılmış ilk kadın. 1908

Gövhər Qazıyeva, sahneye çıkan ilk kadın oyuncu. 1910

Hatice Alibeyova, Azerbaycan Türkçesinde ilk kadın gazetesi  İşıq’ın yayıncısı. 1911

Şövket Memmedova, Sahneye çıkan ilk kadın opera sanatçısı. 1912

İzzet Oruczade, sanat filminde rol alan ilk kadın oyuncu. 1929

Adile Şahtahtinskaya, doktora derecesi elde eden ilk kadın. 1930

Qemer Salamzade, “Kızıl Kol” filmini çeken, ilk kadın film yönetmeni. 1930

Leyla Memmedbeyova, ilk kadın pilot. 1931

Kamer Almaszade, ilk balerin. 1932

Ayna Sultanova, Azerbaycan SSC’nin Halk Komiseri,  ilk kadın kabine bakanı. 1934

Valide Tutayuk, Azerbaycan Millî İlimler Akademisi’nin ilk kadın üyesi. 1949

Sakine Aliyeva, Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti Yüce Sovyet Başkanlığı’nın ilk kadın parlamento başkanı. 1964

Menzer İsmayılova, ilk kadın keşiş. 2007

Natevan Mirvetova, tümgeneralliğe terfii, Azerbaycan’da kadınlara verilen en yüksek askeri rütbe.  2009

Bu arada Türkiye’nin ilk kadın avukatı Süreyya Ağaoğlu Azerbaycan kökenli, Şuşa doğumludur.

Kaynak: Azerbaycan’da kadın. Vikipedi http://www.wikizero.biz/index.php?q=aHR0cHM6Ly90ci53aWtpcGVkaWEub3JnL3dpa2kvQXplcmJheWNhbidkYV9rYWTEsW4

Bülent Pakman, Ağustos 2019. İzin alınmadan ve aktif link verilmeden alıntı yapılamaz.


Sharjah 2011Bülent Pakman kimdir?