Başkurtların yaygın gelenekleri

Başkurt halkında da diğer halklarda olduğu gibi kendilerine has gelenekleri vardır. Bu gelenekler onlara köklerinden gelmektedir. Zamanla yaşanan alışkanlıklar devam ettirilerek halk tarafından gelenek haline getirilmiştir.

Yasaklar

Başkurtların günlük hayatında çok sayıda yasaklar vardır. Onlardan bir kaçına yer verelim; Kışın yer kazılmaz; uyuyordur, uyandırılmaz. Sol el kirli sayıldığı için, tüm işler sağ elle başlatılır. Misafir de sağ el uzatılarak karşılanır, içecekler ve yiyecekler de sağ elle uzatılır. Fakat birine yumruk atılacaksa sol elle yapılmış.

Yemekte sol elin kullanılmaması Arap-Müslüman kökenli bir adettir.

Kadın ve büyü

Kadın Başkurtlarda kötü ruhlu büyücü olarak algılandığından erkeklerin önünden geçmemelidirler. Bu nedenle de kadınlar mezarlık ve mescitlerde ibadet edemezler ve ibadetlerini evlerinde yaparlar. Kadınların mezarlıklarda cenaze defnine gelmelerinin istenmemesi Anadolu’da tutucu çevrelerde halen sürdürülmektedir.

Erkekler ve mescit

Erkekler ibadet etmek için mescite girerken sağ ayağıyla girerler, çıkarken sol ayağıyla çıkarlar. Bu adet Anadolu’da tutucu mütedeyyin çevrelerde halen sürdürülmektedir. Küçük çocukları mescitte getirmezler ve mescidin giriş kapısını hiç kapatmazlar

Yasaklı yiyecekler

Alkollü içecekler ve domuz eti yasaklı içeceklerin başında gelir. Ekmeği bıçakla kesmek de yasaklar arasındadır. Ekmek elde koparılarak ikram edilir. Bu kadim Arap-Müslüman adeti böylece sürdürülmektedir. Yemek yerken iki parmakla değil, en az üç parmak veya tamamını kullanmalıdırlar. Bu da halen sürdürülen Arap-Müslüman adetidir.

Paskalya öncesi perhiz yaparlarken gündüz vaktinde içmek ve yemek yasaktır. Bunu zamanında yapamazlarsa, başka uygun zamanlarında yapabilmektedirler.

Aile içi gelenekler

Başkurt erkekleri eşlerine her zaman kibar davranmışlardır. Ev içini kadınlar yönetirler. Kız çocuklarını ciddi, sabırlı ve dayanıklı yetiştirirler.

Evli kadınlar başlarını örtmek zorundadırlar. Kadınlar eşlerine nerde olduklarını ve ne yaptıklarını sormazlar. Eşlerinin yanında başka erkeklerle konuşup fikir belirtmezler. Kadının kocası ölürse aile soyadını korumak adına erkeğin kardeşleri ya da amca çocuklarıyla evlendirilmiştir. Gelin ailenin erkek büyüklerinden yüzünü gizler ve uzak durur. Bunlar Anadolu’nun da halen süren yaygın adetleridir.

Eğer kadın ölürse evlenirken alınan başlık parası geri ödenirmiş. Bu durumda merhumun babası başka kızını yerine vermiş. Başlık geri ödenmediyse yine diğer kız kardeşini verirken az miktarda başlık parası almış. Ebeveynlerin ölümünde miras en büyük evlat kız ise kıza erkek ise erkeğe kalır.

Büyüklere saygı

Türk adetlerine uygun olarak Başkurtlar büyük anne ve dedelere ayrıca saygı gösterirler. Yedi kuşak atalarının adlarını bilmek zorunluluktur. Büyüklerin sülale içindeki sorumlulukları çoktur; anlaşmazlıkları, tartışmaları ve diğer sorunları uygun şekilde çözmek ve huzur sağlamak onların görevleridir. Düğün ve bayramlarda önderlik yapma yükümlülükleri vardır. Gelenek ve adetleri yaşatmak ve bir sonraki nesillere aktarmak onların görevidir. Gençler ise onların dualarını alabilmek için çabalarlar.

Cenaze ve yas

Anadolu’da ve İslam dünyasında olduğu gibi ölen insanı en kısa zamanda gömmeye özen gösterirler. Hatta aynı günde, en geç ertesi gün yapmaya çalışırlar. Bu işlemi güneş batmadan bitirmek zorundadırlar. Cenazeyi üç kere yıkarlar ve kefene sararlar. Cenaze töreninde dualar okunur. Araplarda olduğu gibi Müslümanlar’da cenaze tabuta konulmaz. Yas ve anma geleneği ölenin yılına kadar sürer.

Çocuklarla ilişkileri

Başkurtlar çocuklarla olan ilişkilerinde her zaman örnek bir halk olmuşlardır. Her Başkurt büyük aile kurmak için çaba gösterir.
Bu yüzden de bu konuda çeşitli gelenekler oluşmuştur. Kadın hamileyken el üstünde tutulur, her istediği yapılır, korunur, kollanır. Sevgi ve değer görür. Bebeğin doğumunu babasına ilk müjdeleyene hediye verilir ve kutlama yapılır. Bu kutlamanın adına “Beşiktuy” (beşik toy) denilir.

Bunun gibi gelenekler Başkurt Türkleri’nde günümüzde de yaşatılmaktadır. Başkurtlar Türk halklarının arasında misafirperver ve çocukları yücelten halk olarak bilinmektedirler. Günlük hayatta yaşanan bütün olaylar geleneklerle bağdaştırılarak devam ettirilmektedir. Bayram ve dini inanışlar da geleneklerle iç içe yaşatılmaktadır.

Başkurt Türklerinin En Yaygın Gelenekleri. Shurubu Kayhan, Kırım’ın Sesi Gazetesi 17 Temmuz 2019  https://kiriminsesigazetesi.com/baskurt-turklerinin-en-yaygin-gelenekleri/ yazısından derlenmiştir.

Bülent Pakman Ekim 2021. İzinsiz ve aktif link verilmeden alıntılanamaz.

Bülent Pakman kimdir?