Osmanlının maymunları

Osmanlı donanmasının Akdeniz’de kurduğu egemenlikte büyük payı vardı maymunların! Özellikle II. Beyazıt’tan sonra, maymunların uzağı görmedeki başarılarından faydanılmak amacıyla onları birer dürbün gibi kullanma yoluna gidilmişti. Gelibolu ve İstanbul’daki tersanelerde özel bir eğitimden geçirilen maymunlar, görev yaptıkları gemilerin direklerinde gözlerini ufuktan ayırmaz ve bir gemi gördüklerinde aşağıya haber verirlerdi.

Kuzey Afrika’nın  Osmanlı sınırlarına katılmasından sonra İstanbul’a  getirilen maymunlar 17. yüzyılda 3. Murat devrinde zenginler arasında bir süs oyuncağına dönüşmüştü. Şehirde çok sayıda maymun dükkanı vardı, çoğu Azapkapı ve Galata’da.

III. Murat’ın imamı ve sonradan Rumeli Kazaskeri görevine atanan Molla Abdülkerim Efendi gayrimüslimlere o dönem aşağılayıcı sayılan kırmızı ve siyah giyinme zorunluluğu getiren, bir gecede Yahudi mezarlığına korsan cami diken biriydi. Bir başka özelliği de sıradan insanlar arasında da yaygınlaşan maymun sevgisine düşmanlık beslemesiydi. Bundan dolayı ‘Maymunkeş imam’ olarak anılmıştı.

Bu dini bütün molla Fatih Camii’nde verdiği bir Cuma vaazında ‘’kadınların bu maymunları fena işlerde kullandığını’’ anlattı. Cuma çıkışı kızgın kalabalık önde molla, Azapkapı ve Galata’daki maymun satıcılarını bastı. İstanbul’da neredeyse dallarına bir maymun asılmayan ağaç kalmadı. İri yapılı maymunlar için özel idam sehpaları bile hazırlatan Maymunkeş imam, atıyla İstanbul’u gezmekte, zavallı hayvanların iplerini bizzat kendi elleriyle çekmekteydi.

Reşad Ekrem Koçu anlatıyor:‘‘Yelken ve kürek devri gemiciliği zamanında direklerin tepesine tırmanarak korsan gözcülüğü yapan tálimli maymunlardan istifade edilirdi. İstanbul’da Tersane Kapısı önünde ‘‘gemi maymunu’’ yatiştirip satan esnaf dükkánları vardı. Bir gün Üçüncü Murad’ın hürmetini kazanmış olan váizlerden Abdülkerim Efendi ‘kadınlar maymunları fuhuş áleti yaparlar‘ deyip başına binlerce kişiyi topladı, bu dükkánları bastı ve zavallı hayvanları idam ettirdi’’.

İstanbul’un maymunlarının hikayesi bu şekilde sona ermişti. Maymunkeş Abdülkerim Efendi’nin vefatında birçok hayvansever İstanbullu’nun kutlamalar yaptığından bahsedilir.

Kaynaklar:

Eskiden maymunları bile idam ederdik. Murat Bardakçı. Hürriyet 9 Temmuz 2000 http://www.hurriyet.com.tr/murat-bardakci-eskiden-maymunlari-bile-idam-ederdik-39166896

İnsanlar cehennemi. Sunay Akın. Sabah. 23.3.2007 http://arsiv.sabah.com.tr/2007/03/23/cp/yaz1363-20-115-20070317-101.html

Bülent Pakman. Temmuz 2018. İzin alınmadan ve aktif link verilmeden alıntılanamaz.

Bakü Ofis 2011Bülent Pakman kimdir https://bpakman.wordpress.com/pakman/