Azerbaycan ve Türkiye Türkçeleri Gramer farklılıkları

Azerice (Azerbaycan Türkçesi – Azerbaycan dili – Azerbaycanca) öğrenme dizimiz Türkiye Türkçesi farklılıkları

Azerbaycan Türkçesi (Azerice – Azerbaycan dili – Azerbaycanca) Grameri (Not: Çoğunlukla Türkiye Türkçesine göre  farklılıklar gösterilmiştir)

  • -i hali (Akkusatif), Tesirlik, Yükleme hali:

Sesli (ünlü) harfle biten isimlerde (tekil) T. Türkçesindeki “-yı”, “-yi”, “-yu” vb -i hali çekimleri yerine “-nı”, “-ni”, “-nu” vb çekilir, kısaca “y” nin yerini “n” alır;

Qapı (kapı) – qapını (kapıyı). Örnek:  Qapını örtün

kişi – kişini (kişiyi). Örnek; Mən o kişini tanıyıram.

kemençeyi – kamançanı.

Rusyayı – Rusiyanı

Bunun tek bir istisnası “su” olup -i hali çekimi Türkiye Türkçesindeki gibidir: “suyu“.

Azerbaycan Türkçesinde sözcük sonundaki “k” sesli çekimi biri ya da ikisi de ince iki ünlü arasında kalınca “y” ye döner: çiçəkçiçəyi

Sessiz (ünsüz) harfle biten isimlerin -i hali (belirtme durumu) Türkiye Türkçesindeki gibidir;

kitab – kitabı, kişilər – kişiləri, məktəb – məktəbi, şəkil-şəkli, burun-burnu. Örnek; Mən kişiləri görürəm.

  • -den ayrılma hali sonekleri Türkiye Türkçesindeki -ten -tan  yerine Azerbaycan Türkçesinde -dan -dən olur Örnekler: atdan, fındıqdan, Gəncədən.

  • İyelik (sahiplik) (yiyəlik) zamirleri (əvəzlik) sonekleri

Türkiye Türkçesindeki gibidir.  Örnekler;

Mənim dostum
Sənin dostun
Onun dostu
Bizim dostumuz
Sizin dostunuz
Onların dostu

Mənim gücüm
Sənin gücün
Onun gücü
Bizim gücümüz
Sizin gücünüz
Onların gücü

Bazı kaynaklarda: 3. çoğul şahıslar (onlar) da Türkiye Türkçesine göre fazladannu” “eki aldığı, 2. çoğul şahıslarda (siz) son hece “s” ile başladığı yazılıdır, ancak bu başka kaynaklarda doğrulanmamıştır.

  • Sayı – say

Türkiye Türkçesindeki “sayı” kelimesinin Azerbaycan Türkçesindeki karşılığı “say” dır (İngilizce ‘number‘). Bu yüzden Türkiye Türkçesinde bir şeyin sayısını belirten  -sı” son eki Azerbaycan Türkçesinde kökü ünlü (sesli) harf olduğu için “” soneki alır. Örneğin: Türkiye Türkçesi “kapı sayısı  4″ Azerbaycan Türkçesi “qapı sayı 4“. Bu yüzden her iki dildeki kök sonlarına dikkat edilmelidir.

  • -e hali (yönelme durumu):  Türkiye Türkçesinde sözcük sonunda bulunan k sesli çekimi, Azerbaycan Türkçesinde -i halinde olduğu gibi biri ya da ikisi de ince iki ünlü arasında kalınca “y” ye döner:  çimərlik (plaj)  –  çimərli (plaja), dirək – dirəyə. Türkiye Türkçesindeki ‘-ye’ yerine “-ya“, ‘-ğe’ yerine -ye” okunur (Türkiye Türkçesinde okunuş olarak).

İki kalın ünsüz arasında çekim Türkiye Türkçesindeki gibidir: bayraq – bayrağa

  • pasif  Türkiye Türkçesine yakındır: pəncərənin pərdəsi.

Bir çok Anadolu lehçesinde olduğu ve yukarıda da açıklandığı gibi iki ünsüz arasında “ğ” yerine “y” gelir:  çimərliyin qumu.

  • Örnek cümleler:

O məndən gec qurtardı (O benden geç bitirdi).

Mən səni eşitdim (Ben seni duydum)

Mən kişileri görürəm (ben erkekleri görürüm)

Mən o kişini görürəm (ben O erkeği görürüm)

Mən çoxlu kişi gördüm (ben bir kaç erkeği gördüm)

Bu səsi eşidirsən?

  • Zarf fiil eki

Türkiye Türkçesinde zarf fiil eki ‘-ınca, -ince’ ile oluşan ‘akınca, gidince’ gibi zarf fiilleri “aktığı zaman”, “gittiği zaman” olarak iki kelimelik bir örnekle de ifade edilebilir. Buna karşılık, Azerbaycan Türkçesinde fiilin sonuna eklenen tek  “-anda, –ende” zarf fiil eki kullanılmaktadır.

Örnekler:

‘akınca, aktığı zaman’ – “axanda

‘gidince, gittiği zaman’ – “gedəndə

  • Yanaşık yapılar

Azerbaycan Türkçesinde yazılı dilde yanaşık yapıları oluşturan kelimelerin arasında çizgi kullanılmaktadır. Bunun nedeni yanaşık yapılan oluşturan unsurların yapının tüm anlamına ayrı ayrı katkıda bulunmalarıdır; Örnek: ezgin üzgün  “əzgin-üzgün”, açık aşikar “açıq-aşkar“; yapıyı oluşturan benzer ya da zıt anlamlı kelimelerin anlam yönünden birbirlerini desteklemelerinden; Örnek: sevip şımartmak “sevib-əzizləmək”, yanıp sönme  “yanıb-sönme; ya da bu kelimelerin oluşturdukları dilbilgisi anlamının ötesindeki bir mecazi anlamı pekiştirmesinden ileri gelmektedir. Örnek: mal mülk   “mal-mülk

İkilemeli yapılarda da kullanılan bu çizgi anlamı pekiştirmek içindir; Örnek: sütun sütun alevler  “sütun-sütun alovlar”.

  • Bitişik yapılar

Devlet kuruluş isimlerinde Türkiye Türkçesinde ayrık yazılan kelimeler Azerbaycan Türkçesinde bitişik yazılır. Örnek: “Azəryolservis“, “Bakıelektrikşəbəkə“, “Azərelektrikşəbəkətikinti”.

  • ki bağlacı kullanımları

Türkiye Türkçesindeki sıfat fiil türeten ekler olan (-an), (-dığı)
ve (-acak) yerine Azerbaycan Türkçesinde “ki” kullanılabilir. Örnekler:

Demiri dişimle eğdiğim zamanlarım oldu. “elə vahtımdı ki dişimlə dəmiri ayırdım“.    

Ancak hem iradeli, hem de temiz vicdanlı olan adamlar galip gelebilirler. “o adamlar qalib gələbilirlər ki, onlar həm iradeli həm də təmiz vicdanlı olsunlar

  • Türkiye Türkçesinden farklı olarak dolayı nesnenin yükleme bağlanması

Örnek: Madem ki seçim hakkı Murat’a kalmıştır, bırak anasının yanında kalsın derim “O ki qaldı Murada, deyirəm ki, koy anasının yanında qalsın

  • Azerbaycan Türkçesinde yan cümle ana cümlede nitelediği unsurdan hemen sonra gelir, böylelikle de ana cümle bölünmüş olur.

Örnek: Bana bu sözleri söyleyen adam yemin ediyordu. “O kişi ki, menə bu sözləri deyirdi, and  içirdi

  • Azerbaycan Türkçesinde Türkiye Türkçesinden farklı bazı belgisiz zamirler vardır. Bunlardan özellikle “kimsə” – ‘biri’ ve “nəsə” – ‘bir şey’ zamirleri ismin hal çekimlerinde Türkiye Türkçesindeki aynı sonekler kelime ortasına gelir.

Bunların Hal çekimleri

kimsə              biri

kimi             birini

kimə            birine

kim          birinde

kimdən        birinden

kimin           birinin

nəsə                bir şey

nəyi             bir şeyi

nəyə            bir şeye

           bir şeyde

dən          bir şeyden

nəyinsə           bir şeyin

kimsə” Türkiye Türkçesindeki ‘hiç kimse’ anlamında kullanılıyorsa Azerbaycan Türkçesinde hal çekimleri, 3. tekil şahıs sesli harf bitimi kuralı dışında, Türkçedekine benzer:

kimsə

kimsəyə

kimsəni

kimsədə

kimsədən

kimsənin

Olumsuz haller önceki çekimlere göredir. Örnek: Türkiye Türkçesinde “hiç kimsede yoktur” Azerbaycan Türkçesinde   “kimdəsə yoxdur”   şeklinde ifade edilir.

  • Azerbaycan Türkçesinde bazı durumlarda olumsuzluk olarak kelime başına “na-“gelir. Örneğin: rahatsız – Azerbaycan Türkçesindenarahat, eksik –natamam“, gayrısıhhi –natəmiz” gibi. Azerbaycan Türkçesinde “narahat olmayın” Türkiye Türkçesinde ‘merak etmeyin, endişe duymayın’ anlamına da gelebilir.

  • daha” zarfının yeri Azerbaycan Türkçesinde Türkiye Türkçesine göre öndedir. Yani Türkiye Türkçesinde ‘…bir daha…’ Azerice’de “…daha bir…” olur. Örnek: “Bakıda daha bir endirim fırıldağının üstü açıldı” Yani; ‘Bakü’de bir indirim dolandırıcılığı daha ortaya çıkarıldı.’

  • Azerbaycan Türkçesinde özel isimler  apostrof ‘ kesme işareti ile ayrılmaz. Örnekler: Türkiye Türkçesinde “Bakü’de”,”Bakü’deki …” “Gence’den” ifadeleri Azerbaycan Türkçesinde Bakıda“, Bakıdaki …”, “Gəncədən olur. 

  • Türkiye Türkçesindeki “şu” işaret zamiri yerine Azerbaycan Türkçesinde “o” kullanılır.

  • Türkiye Türkçesinde “t” ile başlayan sonekler, Azerbaycan Türkçesinde d’lidir: attan – atdan, yoktur – yoxdur.

  • Azerbaycan Türkçesiyle bazı gramer açıklamaları bundan sonraki sayfamızda verilmiştir. OKUMAK İÇİN LÜTFEN TIKLAYIN.

Bülent Pakman. Ekim 2010. Son güncelleme Kasım 2014. İzinsiz ve aktif link verilmeden yayımlanamaz, alıntı yapılamaz.

Azerbaycan’da Kimlik ve Dil

Azeri diye bir millet var mı?

YANLIŞ: Türkiye’de Azerbaycan Türklerine “Azeri” konuştukları dile de “Azerice” denmektedir.  Azerbaycan resmi politikasında bu tanımlar  “Azerbaycan Halkı”, “Azerbaycanlı” ve “Azerbaycan’ca”, “Azerbaycan Dili” şeklindedir. Bunlar külliyen yanlıştır.

Bir: Azerbaycan bir coğrafya ismidir, millet değil, Ayrıca soyu bilinen, kendine has dili olan halklar coğrafi adlarla kimliklendirilemezler. 
İki: Azeriler İran’da yaşayan küçük bir etnik topluluktur. Azeri sözcüğü, ilk defa olarak, tarihin en azılı Türk düşmanı Stalin, daha sonra ise hasta beyinli İran-Fars şovenistleri tarafından, Azerbaycanlıların Türklük şuurunu yok etmek, unutturmak için uydurulan sahte bir kimliktir. Eğer Ruslar, Çarlık ve Sovyet dönemlerinde Allah korusun Anadolu ya hakim olsalardı, orada da benzeri şekilde Egeli, Karadenizli ve İzmirli diye uyduruk milletler ve kimlikle yaratmaya çalışırlardı.

DOĞRU:  “Azerbaycan Türkleri” ve “Azerbaycan Türkçesi”.

Azerbaycanlılar Türk müdür?

Kurtlar olur çobanların koyunu
İtten öğrenirse, kendi soyunu
“Azerilik” komunizmin oyunu
Azeri değiliz, Türk oğlu Türk’üz!

Bahtiyar VAHAPZADE

Azerbaycanlılar Türktür dilleri Türkçedir

Arama motorlarında bulunabilmesini kolaylaştırmak için yazılarımızda arada Azerice ve Azeri kelimeleri kullanılmaktadır.

Azerbaycan’da Türk milleti vardır, dilleri Türk dilidir

 

AZERBAYCAN GÜNLÜKLERİ:

Bakü’ye gelmeyi düşünen “özellikle beyaz yakalı” Türk vatandaşlarına yardım için şahsi görüşler yanında bazı bölümleri kaynakları verilmiş yorumlu-yorumsuz alıntılarla derlenmiştir, tenkidi (eleştirel) ya da başka hiç bir amacı yoktur.  Yaşanmakta olan hızlı gelişimler sonucu çok şeyin değişmekte, güncelliğini yitirmekte olduğu da göz önüne alınmalı, burada yazılan her şeyin doğru ve aktüel olduğu düşünülmemelidir.  Kelimelerin çoklu anlamlarında ve ifadelerde tam bilgi sahibi olunmadan değerlendirmeler yapılması da yanlış anlamalara sebep olabilir. 

Başka yerlerde bana ait olarak gösterilen yazılarla ilgim yoktur. Özellikle fotolar eklenmiş, orası-burası, fotoları, alıntıları, linkleri silinmiş olanlarla. Özgün yazılarım sadece buradadır.

Twitter Widgets Facebook Widgets

Bakü Ofis 2011Bülent Pakman kimdir   https://bpakman.wordpress.com/pakman/

 

Azerbaycan ve Türkiye Türkçeleri Gramer farklılıkları için 11 cevap

  1. Adsız dedi ki:

    “Bir şeyin sayısını belirtirken Türkçe’deki “-sı” son eki Azerbaycan Türkçesinde kullanılmamaktadır.” ifadesi yanlış. Sayı sözcüğü Azerbaycan Türkçesinde say biçimindedir, ek değil kök farklıdır. İngilizce bilenler Azerbaycan Türkçesi ile ilgili olarak http://neise.0rq.in/learn-azeri adresine bakabilirler. Videolu dersler ve bazı gramer bilgileri bulunuyor.

  2. Türkan dedi ki:

    Burda çok şey yanlış. Azerbaycan dilinde 2.şahısda sizin sürücüsü diye bir şey yok, sizin sürücünüz diyoruz,aynen Türkiye türkçesindeki gibi. Onların dostunu diye de ilave ek yok, onların dostu veya onların dostları var

  3. Azerice Sözlük dedi ki:

    Azerbaycan Türkçesi öğrenenler sözlük için Pamukkale Üniversitesi’nin Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları sayfasına bakabilir. http://ctle.pau.edu.tr/

    • bpakman dedi ki:

      Elbette yararlı bir çalışma ancak ilk aklıma gelen kelimeleri aradım ama bulamadım.
      dingiş = oynak
      dingiliş = oynaklık
      dingildeşmek = kıpırdaşmak
      Bunlar Azeri ve Konya lehçelerinde var. Konyalı anneannem, annem sıkça kullanırlardı. Azerbaycan’da da kullananı gördüm. Dr. Yaşar Akdoğan’ın Azerbaycan Türkçesinden Türkiye Türkçesine Büyük sözlüğünde de var.

  4. boracasli dedi ki:

    yokdur değil yoxdur olması gerekiyor.

  5. İlkin Tanrıverdiyev. dedi ki:

    Abi sizin bütün yazılarınızı okuyan ve Türkiyede okuyan bir Azerbaycanlı öğrenci olarak söyleye bilirim ki, siz Azerbaycanı tamamen çözmüşsünüz, ilahi bu kadar dürüst, yalnışsız bir araştırma göremedim, hakikatan işiniz bir araştırmacı gazeteçilikse, işinizin ustasısınız.
    Vay be bu kadar derin bir inceleme yazı olamaz ya, hayran kaldım size,
    Benim ülkemi bu kadar net tanıtan bir yazıya raslamadım.
    Keşke Türk devletlerininde bir standart Türkçesi olsa ve bütün Türk devletleinde bu dil resmi dil olsa…

  6. selma dedi ki:

    Yorulmusan burdaki mu eki nedir

    • bpakman dedi ki:

      Azerbaycan konuşma dilindeki “yorulmusan” soru olup olmamasına bağlı olarak Türkiye Türkçesinde iki anlama gelebilir:
      1. “yorulmuşsun” (soru değilse)
      2. “yoruldun mu?” veya “yorulmuş musun?” (soru ise)

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s