Gözleve

Önceki yazımız Yalta’yı OKUMAK İÇİN LÜTFEN TIKLAYIN

GÖZLEVE (Kezlev, Evpatorya, Yevpatoria)

Osmanlı etkisinin en yoğun olduğu yerlerdendir. Bir Türk Musevi Karaimler burada yaşamaktadır. Kezlev, aynı zamanda Kırımlı meşhur şair-ozanlardan Aşık Ömer’in de doğduğu yer olarak bilinir. Kırım’ın en önemli kara, demiryolu ve deniz yolu kavşak noktalarından ve aynı zamanda Rusya ve Ukrayna’nın da en önemli ihraç limanlarından biri konumundadır. Şehir, 107.000 civarında bir nüfusa sahiptir. (2013 tahmini)

Kezlev, Kırım’ın en iyi ve en meşhur şifalı çamur banyoların bulunduğu yerlerden biridir. Ayrıca, özellikle çocukların tedavi edildiği pek çok sağlık merkezi (sanatoryum) vardır. Bu tesislerde özellikle çocuk hastalıkları, romatizmal hastalıklar ve göğüs hastalıkları tedavi edilmektedir. Yunus balıkları ile felçli çocukların tedavi edildiği merkezlere dünyanın dört bir yanından hastalar gelmektedir.

Kezlev, temiz,altın sarısı ve Ukrayna’nın ilk Mavi Bayrak sertifikası alan kumsalları ile de meşhurdur. Deniz gayet temizdir. Şehir düzenli, ara sokaklar bozuk olmakla birlikte ana yollar güzel.

Han Camii

hancamii-200Kırım Hanı I. Devlet Giray Han’ın Moskova’ya düzenlediği seferden zaferle dönmesinin şerefine 1552 senesinde Mimar Sinan’ın İstanbul Fatih Camii’nin küçük bir benzeri olarak Kırım’da yaptığı ve günümüze ulaşabilen tek eserdir. Cami, 1830 depreminde ciddi biçimde hasar görmüş ve iki minaresi yıkılmıştır. Uzun yıllar tamir edilmeyen Han Camii 1925 yılı itibariyle iki minaresinin kuleleri yıkılmış ve onarıma muhtaç bir haldeydi. II. Dünya Harbi’nde Alman işgal kuvvetleri tarafından cami ve minareleri tamir edilmiştir. Kırım Tatarlarının 1944 sürgününden sonra domuz ahırı olarak kullanılan cami, daha sonra yine Komünist yönetim tarafından 1970 yılında propaganda maksadıyla tamir ettirilmiş ve caminin minareleri yeniden inşa edilmiş ardından da “Dinsizlik-Ateizm Müzesi” olarak kullanılmıştır. 1991 yılında Kırım Tatarları tarafından geri alınarak yeniden ibadete açılmıştır.

1944 Sürgün Anıtı

Kırım Tatarları 18 Mayıs 1944 sürgününe tabi tutulduktan sonra yıllarca süren mücadelenin ardından 1989’dan itibaren yeniden vatanları Kırım’a geri dönmeye başladıklarında kendilerine uygulanan bu soykırımı gözler önüne sermek için, Rusların büyük muhalefetine rağmen, Kırım’da her şehre bir sürgün anıtı dikmeye başlamışlardır.

Bu anıtlardan biri de Kezlev’de Mimar Sinan’ın Han Camii’nin yanındaki parkta yer almaktadır. Anıtın üzerinde Latin harfleriyle Tatarca ve Rusça olarak “Genotsid ve Deportatsiada elak olgan Qırımtatar Halqına hatire…” şeklinde bir yazı yer almaktadır. Şimdilerde özellikle Han Camii’ni ziyaret ettikten sonra bu anıt ziyaret edilmekte ve Kırım Tatar ve Türk Dünyası şehitleri için dualar edilmektedir.

Türk Hamamı

knessaHan Camii’nin karşı sokağında 50 metre kadar ileride sokağın gidiş istikametine göre sol tarafında yer almaktadır. Evliya Çelebi Seyahatnamesi’nde “…avluya (Han Camii) karşı yolda aşırı güzel bir hamam vardır ki Şam’daki Defterdar ve Sinaniye hamamlarına benzer.” şeklinde bahsedilen hamamın 16. yy’da yapıldığı tahmin edilmektedir. Hamam, kadınlar ve erkekler için iki ayrı bölüm olarak meydana gelmektedir.

Hamamın bulunduğu mahalleye yerleşen Ruslar, hamamdaki mermerleri yerinden söküp evlerinde kullandıkları için, hamam önemli ölçüde tahribata uğramıştır. Şu anki görünümü ile acilen restore edilmesi gerekmektedir.

Cuma Camii ve Aziz Baba Mevlevi Tekkesi (Derviş Tekkesi)

Cuma Camii ve Aziz Baba Mevlevi Tekkesi, Han Cami’nin birkaç yüz metre ilerisinde yer almaktadır. Cami ve tekkenin 16. yy’da inşa edildiği tahmin edilmektedir. Cami günümüzde oldukça harap ve yıkık vaziyettedir. Minaresinin yarısı yıkık, sadece yan duvarları ayaktadır. Caminin yanındaki Aziz Baba Mevlevi Tekkesi ise, camiye göre daha şanslı vaziyette hiç olmazsa üstü kapalıdır.

Anlatılanlara göre, 2. Yekaterina zamanında camiyi tahrip eden Ruslar, dervişleri de idam etmişlerdir. Cami ve tekke, 1944 sürgünü sırasında da bu sefer Rus uçakları tarafından bombalanmıştır. Cami ve tekkenin restorasyon çalışmaları esnasında caminin hemen yakınındaki bir kuyuda Müslümanlara ait yüzlerce iskeletin bulunması da bu anlatılanları doğrular mahiyettedir.

Tekkenin 20 gözden oluşan zikir odaları ve orta avlu 1996 yılında restore edilirken tuzlu kum kullanıldığı için şimdilerde duvarlardaki sıvalar toz halinde yere dökülmektedir. Yapılan bu yanlış restorasyonun ardından binayı kurtarabilmek maksadıyla, acilen başlatılan ikinci restorasyon çalışması ise kaynak yetersizliği yüzünden ağır ilerlemektedir.

Karay Kenesası

Karay Kenesası

18. yüzyılda yapılmıştır. Karay (Karaim) Türklerinin dini merkezidir. Kezlev’in ara sokaklarında, Karaimskaya Sokağı Numara 68’de yer alır. Hazar İmparatorluğu döneminden kalan Musevi dinine mensup Karaylardan günümüzde Kırım’da sadece 700 kişi kalmıştır. Karayların (Karaim) Kırım genelinde faal durumdaki tek ibadethanesi burasıdır. Müze görevlileri bütün ziyaretçilere, dinlerini ve Türk olduklarını gayet güzel bir biçimde izah etmektedirler.

Kenesanın hemen bitişiğinde Karay cemaati tarafından işletilen temiz bir restoran bulunmaktadır. Karaim Mutfağı, Kırım Tatar mutfağı ile tamamen aynıdır. Karay/Karaim Türkleri ile ilgili yazımızı OKUMAK İÇİN LÜTFEN TIKLAYIN.

Odunpazarı Camii

Kezlev’in Odunpazarı semtindedir. Rus işgalinin ardından Evangelist Kilisesi olarak kullanılan bu yapı günümüzde Yedinci Gün Advenistleri tarafından kilise olarak kullanılmaktadır. Gösterişli olmayan sade bir yapıdır.

Sinan’ın tezkerelerinde sözü edilen türbe (Tatar Han türbesi), herhalde yıkılmış olduğundan, hiçbir kaynakta adı geçmemektedir.

Diğer önemli yerler

Aziz Nicholas Katedrali, Kezlev Bölge Müzesi.

Müzeler

Tarih Müzesi

1921 yılında kurulan müzede yaklaşık 90 bin parça eser sergileniyor. Müzede Kezlev yöresinde bulunan antik eserler, eski paralar, değerli kitaplar, sanat eserleri yer alıyor. Müze binasında ayrıca konferans ve söyleşiler yapılıyor. Duvanovskaya,11 adresindeki müze 10:00-21:00 saatleri arasında ziyarete açık.(Çarşamba ve Cuma günleri hariç)

Şarap Müzesi

Ecza Müzesi. Karaeva,4 adresindeki müze 08:00-20:00 saatleri arasında ziyarete açık.

Posta Müzesi. Karaeva,2 adresindeki müze 08:00-15:00 saatleri arasında ziyarete açık. (Pazar günleri kapalı)

Sanat ve Heykel Müzesi. Moryakov meydanı  adresindeki müze 10:00-22:00 saatleri arasında ziyarete açık.

Yok olmaya yüz tutmuş ve zamanla yok olmuş eserler

Tatar Han türbesi

Sinan’ın tezkerelerinde sözü edilen türbe, herhalde yıkılmış olduğundan, hiçbir kaynakta adı geçmemektedir.

Kerkinitida kalesi

Evliya Çelebi «Bir iç kale ile, doğusunda bir büyük kalesi vardır. Dış kaleye açılır bir demir iç hisar kapısı, limana bakan balyemez topları vardır. Kalenin kara tarafı kesmekaya hendektir.» der.

Nurüddin Sultan Camii

Evliya Çelebi «Nurüddin Sultan Camii güzel bir mâbeddir. Kınm’da evvelâ şanı yüksek Han… bundan sonra Kalgay Sultan’dır ki derviş meşreblidir. Sonra Nurüddin Sultan gazaplı, celalli bir gazi padişahzade idi. Bu ikisi Selamet Giray evladlarından olduklarından, Mehmet Giray Han’a Akçayım (yani Ulu Ağam Kardeşim) derler.»

Kaynaklar:

Vatan Kırım net http://www.vatankirim.net/yazi.asp?yaziNo=128

Vatan Kırım net http://www.vatankirim.net/yazi.asp?yaziNo=75

Bülent Pakman. Eylül 2014. İzin alınmadan ve aktif link verilmeden alıntılanamaz.

Kırım ve Kırım Tatarları ile ilgili yazılarımız:
KIRIM TATARLARI
KIRIM HANLIĞI
KIRIM TATARLARININ GÖÇLERİ
GÖÇLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ
KIRIM
Sivastopol
Yalta
Gözleve
Çibörek
MUSTAFA ABDÜLCEMİL KIRIMOĞLU
Sürgün (1) _ Can Pazarı (2)
Küllerinden Yeniden Doğmak (3) _ Sürgünde Yeşeren Vatan (4) _ Cesur insanlar Kremlin’e karşı (5)
Sovyet Hapishanelerinde Bir Kahraman (6)_ Sürgünlere Rağmen Yine Kırım Yine Kırım (7)
Ya Vatan Ya Ölüm (8) _  Evimizi Geri verin (9)
İSMAİL GASPIRALI (Bölüm 1)
İSMAİL GASPIRALI (Bölüm 2)
İSMAİL GASPIRALI (Bölüm 3)
İSMAİL GASPIRALI (Bölüm 4)
Kırım belgeseli
Karay/Karaim Türkleri

Twitter Widgets

IMG_2080Bülent Pakman kimdir    https://bpakman.wordpress.com/pakman/

 

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s