Cuma namazı nasıl olmalıdır?

10060_10152165959674594_1264219491_n“Ey inananlar! Cuma günü namaz için çağrı yapıldığında, Allah’ı anmaya koşun! Alışverişi bırakın! Eğer bilirseniz bu sizin için daha hayırlıdır. Namaz yerine getirilince hemen yeryüzüne dağılın ve Allah’ın lütfundan rızkınızı arayın! Allah’ı çok anın ki, kurtuluşa erebilesiniz.” (Cuma, 9-10)

Cuma, kelime anlamıyla toplanma ve topluluk demektir. Cuma günü, toplanmayı sağlayan gün, Cuma namazı ise toplanmayı sağlayan namazdır. Cuma tatil günü değil, toplanma günüdür. Ayetin açık beyanına göre bu toplanmanın süresi namaz süresi ile kayıtlıdır. Ezan okununcaya kadar işin başında olmak alışverişi/ticareti sürdürmek (Cuma tatil günü değil), ezan okunduğunda (daha önce değil) toplanmaya gitmek, namaz biter bitmez yer yüzüne dağılıp çalışmak emredilmiştir.
Kur’an, hafta tatili diye bir kavrama yer vermez. Cuma emri, bütün emirler gibi kadın ve erkek herkese yöneliktir. Cuma için özel, beratlı, tabelalı, resmi imamlı mekânlara ihtiyaç yoktur. Cemaatin yani üç kişiden az olmayan topluluğun bir araya geldiği her yerde Cuma namazı kılınabilir. Cemaatın fazlalığı elbetteki Cuma’nın anlamını derinleştirmede bir tercih sebebidir ama şart değildir.
Hz. Peygamberin inananlara emanet ettiği Cuma namazının zorunlu kısmı iki rekât farz ile kısa ve cemaatin bildiği dilden okunan bir hutbeden ibarettir. 16 rekât Cuma, Kur’an’ın emrettiği Cuma’nın ruhuna ters bir uydurmadır. Hutbelerin Arapça okunması da Kur’an’ın ve hutbenin ruhuna aykırıdır.
Hz. Peygamber hutbelerde – çok zorunlu toplumsal açıklamalar gerekmemişse – öğüt olarak Kur’an ayetlerini okumuştur. Bir yığın Bedevî örfünü sünnet ve din diye halkımıza dayatanlar, Peygamberin bu en hayatî sünnetini camilerden kovmuş, hutbelerde onun-bunun lakırdılarını öğüt diye okumayı ibadetleştirmişlerdir. Cuma namazlarında iç ezan adıyla okunan ezan da İslam’a Emevilerin soktuğu bir bid’attır. Cuma asırlardan beri bir farz’ı kifâye (bir kısım müslümanların yapmasıyla yerine getirilmiş olan farz) olarak uygulanmaktadır. Çünkü erkek müslümanların Cumaya gitmeleri yeterli olmaktadır.

Selçuk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Mehmet Aydın’a göre de  aslında Cuma namazı iki rekat farzdan oluşmaktadır.  Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Hasan Elik’e göre de günümüzde olduğu gibi Cuma namazı adı altında 16 ila 20 rekat namaz kılmaya zorlamak doğru değildir.

Günümüzde uygulama
1- Önce, Cumanın 4 rekatlık ilk sünneti kılınıyor. Sonra, cami içinde ikinci ezan ve hutbe okunuyor. Hutbe okunduktan sonra, ikamet okunup, cemaat ile Cuma namazının 2 rekatlık farzı kılınıyor.
2-
Cuma namazının farzı kılındıktan sonra, 4 rekatlık Cuma’nın son sünneti diye bir namaz daha kılınıyor.
3-
Bundan sonra, ‘Vaktine yetişip kılmadığım son öğle namazının farzını kılmaya‘ diye niyet edilerek,  zuhr-i ahir denilen 4 rekat bir namaz daha kılınıyor. Bu tam bir saçmalık. herkes topluca neye yetişememiş?
4-
Sonra da,  2 rekat vaktin sünneti kılınıyor. Bundan sonra, Âyet-el-kürsi ve tesbihler okunup, dua ediliyor.

Namazın rekât sayısı Kur’an’da yoktur. Ancak namazın vücut bulması için asgari 2 rekâta ihtiyaç vardır. Hz. Peygamber bunu fiilen göstermiştir. Namazların farzı-sünneti gibi ayrımlar fıkıhçılar tarafından sonradan yapılmıştır. Vahye ve bilime dayalı yanları yoktur. Farz, asgari sınırı belirler.

Cuma namazı, aynı zamanda öğle namazının da yerine geçer. Cuma namazı kılana ayrıca öğle namazı kılma zorunluluğu yoktur. Yanlış uygulamayla geleneksel 5 vakit uygulaması Cuma günleri 6 ya çıkarılmıştır.

Görüldüğü gibi Kilisenin Pazar ayin adeti İslam’a getirilmiş. Böylece ayeti gözardı edip zamanı kısıtlı olanlar zora sokulmuş.

Öncelik çalışmaktır

İsteyen istediği kadar kılsın denebilir ancak topluca gidilen, topluca yerine getirilen bir ibadetin gereği olarak fiili uygulama buna imkan vermemektedir. Asgari sınırdan daha fazla namaz kılmak makbul olabilir, olmadığı iddia edilemez, ancak ayete göre bu Cuma için geçerli değildir. Zira ayette Cuma  gününün iş günü, rızkın peşinde koşulacak gün olduğuna işaret edilmektedir.

Peki diğer günler iş günü değil midir? Kur’an tatil hususunda bir öğüt vermemekte bunu toplum kurallarına bırakmaktadır. Namazlar günün belirtilen vakti girdikten diğer namaz vakti girinceye kadar “ne zaman vakit bulunursa o zaman” kılınır. Olmazsa, Cuma hariç, kaza edilir. Namazın topluca kılınması haftada sadece bir gün, Cuma gününe öğütlenmiştir. O da, Cuma öğlene kadar çalışılacak, ezan okunduğunda iş bırakılıp namaza koşulacak ama HEMEN işe güce geri dönülecek şartı getirilerek. Yani bütün namazlarda, Cuma da dahil, öncelik çalışmaya tanınmıştır. Neden? Çünkü ÇALIŞMAK EN BÜYÜK İBADETTİR. O yüzden de Cuma namazı kısa tutulmalıdır.

Prof. Öztürk soruları cevaplıyor

İnsanların en çok sordukları sorulardan biri de Cuma namazı… Sadece camilerde mi kılınır? Başka mekanlarda kılınamaz mı?
“Gerçek İslam’da Cuma namazının diğer namazlardan tek farkı, cemaatle kılınmasıdır. Fıkıh kitaplarında sıralanan diğer şartların tümü yönetsel ve kısmen de siyasal şartlardır. Bunların başında geleni ise Cuma kılınacak caminin yönetim tarafından izin verilen bir yer olmasıdır. Temelinde dinsel olmayan bu şartı kaldırıp, Müslümanlara cemaatin oluştuğu her yerde Cuma namazı kılınabileceğini söylediğimizde bu yer sorunu ve daha bir çok sorun çözülecektir.

Yani, evde, iş yerinde ya da kırda, bayırda üç-beş kişi birlikte Cuma namazı kılabilir mi?
Evet, en az üç-beş kişi olmak şartıyla ve içlerinden birinin imamlık yapmasıyla Cuma namazı kılınabilir. İslam’ın vahye dayalı kaynaklarında bunun aksine hiçbir hüküm yoktur. Görevli imam, kamu izni verilmiş cami şartı sonraki zamanlarda yönetimlerin halkı kontrol altında tutmak için öngördükleri idari şartlardır. Bunların dinle alakası yoktur. Cemaatle kılınan bir namaz olan Cuma’da cemaatin daha çok olması bir yeterlilik şartı değil, daha iyilik şartı olabilir. Kalabalık olmazsa Cuma namazı da olmaz demenin İslami bir dayanağı yoktur. Bu şartlar, Emeviler devrinde, halkı kontrol altında tutmak ve görevlendirilmiş özel hatipler aracılığıyla kitlenin beynini yıkamak için kurallaştırılıp fıkıh kitaplarına sokuldu; sonra da dinleşti.

Kur’an’da buna ilişkin bir düzenleme var mı peki?
Bakın, Kur’an, Cuma namazının nasıl kılınacağından söz etmez. Bunun anlamı, bu namazın diğer namazlarla aynı olduğu, ancak adından da anlaşıldığı gibi, cemaatle kılınması gerektiğidir. Cuma namazında okunan ve fıkıh kitaplarında ‘farz’ olarak gösterilen hutbe, Kur’an tarafından anılmamaktadır. Yani, hutbe, Cuma’nın farzlarından biri değildir. Hutbe, Peygamberimiz tarafından halka öğüt vermek için başlatılmış bir uygulamadır ve bu haliyle sünnettir.

Cuma namazı kadınlara farz mıdır?
Cuma namazı, kadın-erkek her mümine farzdır. Diğer namazlar gibi kadın ve erkeğe birlikte emredilmiştir. Kadını bundan istisna edecek hiçbir vahiy verisi yoktur. Ayet ey erkekler değil, ey inananlar hitabıyla başlar.

Peki, kadınlar Cuma namazı kılabilir mi aslında?
Bakın, biz kadınlarımızı, Asrısaadet’teki uygulamayı canlandırmaya çağırıyoruz. Onlara diyoruz ki; Cuma size de farzdır. Allah, sizi Cuma’da ayrı tutmamıştır. İsterseniz Cumanızı camilerde kılarsınız, isterseniz cemaatin oluştuğu evlerde evlerinizde ya da iş yerlerinizde kılarsınız. Önemli olan, bunun size de bir hak ve görev olarak verildiğini bilmenizdir. Bu hakkı kullanıp kullanmamak ise siz kadınlara kalmıştır. (Hoca haklı. Ayet “Yâ eyyuhâllezîne âmenû …” diye başlayarak bütün mümin kadın ve erkeklere hitap ediyor. Nur 30 dakul lil mu’minîne” = mümin erkeklere söyle, Nur 31 dekul lil mu’minâti= mümin kadınlara söyle gibi cinsiyet ayırımı yapmadan. Bülent Pakman’ın notu)

Kadınlar nasıl Cuma namazı kılabilir? Kadınlara ayrılan yerde mi yoksa erkek cemaatin arkasında mı?
Kadınların Cuma kılmaları, ayrı yerde veya erkek cemaatin arka kısmında mümkündür.

Kadınların Cuma namazı kılması konusunda Diyanet fetva vermezse, ne yapmamız gerekir?
Kadınların Cuma kılması konusunda Allah ve Peygamber fetvayı vermiştir. Bu böyle iken siz neden Diyanet’ten fetva bekliyorsunuz? Kadınlar tıpkı erkekler gibi Cuma Namazını kılarlar.

İslam kurallarıyla yönetilmeyen bir ülkede Cuma namazı kılınmaz görüşü doğru mudur?
Bu görüş temelden yanlıştır, siyasaldır. Dinde dayanağı yoktur. Cemaatin oluştuğu her yerde ve her şartta Cuma kılınabilir.

Türkiye’de kılınan cuma namazının kılınış şekli ve içeriği hakkındaki düşünceleriniz nelerdir?Cuma namazına gittiğim zaman manevi bir tat alamıyorum, hatta moralim bozuluyor. Bu şekilde kıldığımız cuma namazlarını kılmamak daha mı doğru olacaktır?
Duygularınıza aynen katılıyorum. Bu huzursuzlukla kılınan namaz, namaz değildir. Onun yerine evinizde öğle kılın. Ayrıca evinizde de yakınlarınızla cemaat oluşturabilirsiniz. (Kıldıran hariç, üç kişi gerekir) Mümkünse İslam Nasıl Yozlaştırıldı kitabımın Cuma bölümünü okumaya çalışın.

Cuma namazı kılmak için çevremde birkaç kişi bulamayınca camiye gidiyorum ancak hep pişman oluyorum. Buna nasıl bir çözüm bulabilirim?
En az üç kişi bulup istediğiniz şekilde Cuma namazı kılamadığınız taktirde her hangi bir camide kılabilirsiniz. Eğer bu içinize sinmiyorsa tek başınıza öğle namazını kılmakla yetinin.

Üç cuma namazını mazeretsiz kılmayan dinden çıkar mı?
Cuma namazı ile ilgili bu anlayış sonradan dine sokulmuştur. Emeviler okudukları hutbeleri dinlemek istemeyen sahabi neslini, kendilerini dinlemeye mecbur bırakmak için çeşitli dayatmalara gidiyorlardı. Bu da onlardan biridir.

Kaynaklar:

Kur’an’ın Temel Buyrukları. Prof. Dr. Yaşar Nuri Öztürk. Yeni Boyut Yayınevi, 1998.

Cuma namazı cemaatle her yerde kılınabilir. Esin Dalay- Yaşar Nuri Öztürk. Yurt Gazetesi 23 Temmuz 2014. http://www.yurtgazetesi.com.tr/gundem/cuma-namazi-cemaatle-her-yerde-kilinabilir-h57252.html

Namaz Sorular Cevaplar. Bülent Pakman. Kasım 2009. http://wp.me/PAexV-o4

Bülent Pakman, Şubat 2011. Son güncelleme Aralık 2014. İzin alınmadan ve aktif link verilmeden alıntı yapılamaz.

İnanca ilişkin tüm yazılarımız:

Twitter Widgets Facebook Widgets

mekke 008Bülent Pakman kimdir    https://bpakman.wordpress.com/pakman/

Cuma namazı nasıl olmalıdır? için 3 cevap

  1. ademrehimov dedi ki:

    bu yaziyi kendi sitemde link vererek paylasa bilirmiyim rica etsem

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s