Oruç ne zaman başlar?

Sahur ne zaman biter oruç ne zaman başlar? İmsak ne zaman?

Bilindiği gibi oruç tutmak için genelde sahura kalkılır. Türkiye’de uygulamaya göre sabah ezanının okunmasıyla artık birşey yiyilip içilmez, oruç başlamış olur.  Peki, bu uygulama doğru mudur? Gelin birlikte inceleyelim.

Günümüz ilahiyatçılarının ve ilahiyat hocalarının hocası Hüseyin Atay’a göre oruç güneşin doğması ile başlar. Gerekçesi sabah namazı güneş doğuncaya kadar kılındığına göre oruç vakti de güneşin doğuşundan sonra başlamalıdır şeklindedir. Yani güneş üst yuvarlağının uç parçası ufukta görününceye kadar yenebilir, içilebilir. Ancak bu görüş uygulanmamaktadır. Yani güneş doğmadan önce oruç başlatılmaktadır. Peki ne kadar zaman önce? Bu konuda başvurulması gereken tek kaynak olan Kur’an’da çok açık ve kesin bir ayet bulunmaktadır:

 “Tan yerinin beyaz ipliği siyah ipliğinden sizce seçilinceye kadar yiyin için; sonra da orucu akşama kadar tamamlayın. …kulû veşrabû hattâ yetebeyyene lekumul haytul ebyadu minel haytıl esvedi minel fecri, summe etimmus sıyâme ilel leyli (Bakara 187)

Bazı meallerde “iplik” yerine “çizgi” geçer. Bazı meallerde ise NEDENSE “lekum = sizce” yok.atan

Bu ayete göre oruç güneş doğmadan az bir süre önce başlar. Peki bu az süre ne kadardır, daha doğrusu “tanın kara çizgisi ile ak çizgisi” nasıl ayırt edilebilir?

Tan gecenin alaca karanlığında güneş doğmadan az önce beliren aydınlık zamanıdır. Tan çeşitlidir; yalancı tan, astronomik tan, imsak tanı, denizci tanı ve sivil tan gibi. Fazla kafa karıştırmamak için bunlardan sadece konumuzu ilgilendiren üçünü ele alacağız.

ASTRONOMİK TAN (Astronomical twilight):

Astronomik Tan – ufuk karanlık

Atmosferin üst tabakasında oluşan ve yıldız gözlemini engelleyen tandır. Sabahleyin güneş ufka 18°’den fazla yaklaştığı zaman başlar, akşam ise ufkun 18° altına indiği zaman biter. Bu, astronomların tanıdır. Güneş ışınları yerden yaklaşık 400 km. yukarıda bulunur. Resimden de görülebileceği gibi bu sırada ufuk tam karanlıktır. Diyanet İşleri Başkanlığına göre sahur bu zamanda önce sona erdirilmeli oruç başlatılmalıdır. Takvimler ise orucu bu zamandan da önce başlatmaktadırlar. Peki bu anda güneşin doğacağı lokasyonda yani ufkun doğu tarafında herhangi bir ışık, aydınlık, çizgi var mıdır? Yoktur. O halde bu an Kur’an Ayeti Bakara 187’ye uymamaktadır. Astronomik tan günümüzde sadece uzay çalışmaları yapanları ilgilendirmektedir.

SEHER VAKTİ (Yalancı Tan, fecr-i kazib)

fecr1

Yalancı tan

Seher vakti Doğu ufkuna ilk ışıkların gelmeye başladığı gündüz ışıklarıyla gece karanlıklarının karışmaya, gündüzden işaretlerin ortaya çıkmaya başladığı başladığı vakittir. Sabaha yakın doğuda, çok yukarlarda başlayan aşağıya doğru dikine beliren, üstü parlak, altı ufuk çizgisine inmeyen aydınlıktır. Ufuk çizgisi bu sırada karadır.

ferc3

Fecr

Bir müddet sonra ufkun alt tarafında enlemesine kalın bir kırmızı çizgi koridoru oluşuyor. Bu kızıl çizgi kuşak ufku yarıyor (fecr). “Fecera” yarmak demektir. Ufuk çizgisi hala kara. Bu fecr zamanı henüz oruca başlama zamanı değildir. İnsanlar bu aydınlanmaya aldanıp oruca başlayabilirler.

Cabir bin Abdullah, Hz. Muhammed’in şöyle bir hadisini rivayet etmiştir:
“İki fecir vardır; birine kurt kuyruğu denir, fecr-i kâziptir; yukarıya doğru olur, ufka yayılmaz. İkinci fecir ufka yayılır, dikine gitmez .”

İMSÂK TANI (Fecr-i sâdık, gerçek fecir) :

Orucun başlama anı

Yoğunlaşan Güneş ışınlarının doğu ufku boyunca yayılarak net bir görüntü verdiği andır. Gözlemlere göre bu sırada güneş, ufkun 10° altında olur. Yoğun ışınlar, önceki kırmızı kuşağa ilaveten ufkun üst tarafında beyaz bir hat oluşturur. Altındaki kara parçası ise siyah bir hat gibi görünür.  O halde bu zaman hem siyah hem beyaz çizgisi ile Kur’an Ayeti Bakara 187’ye tam tamına uymaktadır. Oruç tutacak kişi, bu iki hattın, çıplak gözle net olarak ayırt edilmesiyle birlikte artık yemez içmez, oruca başlar.  Bu anda çevredeki cisimler net olarak görülemez. Sabah namazının zamanı da bu anda başlar.

Güneşin doğuşu

Güneşin doğuşu

Biraz sonra güneşin 4 derece daha yükselmesiyle çevredeki cisimler net olarak görülebilecek en parlak yıldızlar da görülebilecektir.  Ondan sonra da güneşin üst yuvarlağı ufukta görülmeye başlar ve güneş doğar. 

Peki bu kadar net bir ayet varken neden oruç çok önce tam karanlıkta başlatılır? Eskiden çıplak gözle yapılan gözlemlerle oruca başlanırdı. Diyanet emniyetli  tarafta kalmak için  18° olan astronomik tanı, 19° ye çıkarılmış sonra daha da emniyetli tarafta kalınmak için buna 2,5° eklenerek güneş doğu ufkuna 21,5° yaklaştığı zaman olarak imsak zamanı tesbit edilmiş ve gecenin ortasında oruca başlatılmıştır.  Emniyetli tarafta kalınmak istenmesinin sebebi gerçek imsak tanının yer ve yüksekliğe göre, yılın günlerine değişmesidir. Örneğin İstanbul’da Pendik ile Silivri arasında ve de yüksek-alçak yerlerin her biri için yılın her gününde imsak tan zamanı ayrıdır. Bu nedenle emniyetli bir zaman alınmıştır. Ama bu zaman nedense gerçek zamanın çok öncesine ait yani çok emniyetli olarak seçilmiştir. Bu iki zaman arasındaki fark yerine ve yılın günlerine göre değişmektedir. 2011 yılında Türkiye’de  bu farkın 40-50 dakika olduğu hesaplanmıştır. 

tanDiyanet İşleri Başkanlığı 1983’te bu ihtiyatları kaldırarak oruca başlama vaktini 18°’ye indirmiş ama bu çoğu takvimlere yansıtılmamıştır. Diyanet’in 2013 yılının Ramazan ayında yaptığı açıklamaya göre ülkemizde yayınlanan bazı takvimler temkin süresini kullanmaya devam ettikleri için imsak vaktini Diyanet takviminden 20 dakika bazıları ise bir saattten fazla zaman önce vermektedirler.

fecr aİsteyen orucunu bu takvimlere veya Diyanet imsakiyesine göre erken başlatabilir. Erken başlamanın sakıncası geceyi ikiye bölmesi ve tekrar yatıp uyuma gerektirmesidir.

fecr4Orucunu yukarıda açıklanan Fecr-i Sadık’a yani Kur’an ayetine göre başlatmak isteyenler ya doğu ufuk çizgisini görebiliyorsa ve hava açıksa gözlemle sahur yapabilirler.

Ya da imsak ve namaz vakitleri internetten http://www.suleymaniyetakvimi.net adresindeki haritadan bulunduğunuz yer tıklanarak öğrenilebilir. Şunlara dikkat edilmelidir:
* Konumunuzu paylaş seçeneğine tıklarsanız bilgisayarınızda konum tayini varsa ve açıksa,
* ya da sayfayı mobil cihazınızdan açtıysanız ve cihazınızda  GPS varsa ve de açıksa,
söz konusu sayfa o andaki konumunuzu otomatik olarak gösteriyor.Son yıllarda piyasaya çıkan bilgisayar ve mobil cihazlarda bunların hepsi var ancak açık olması lazım.
İmsakiyeyi öğrenmeden önce harita bilgisinde;                                                      * Bulunduğunuz ülkede ” yaz saati uygulaması” varsa ve                                    * Ramazan ayı yaz saatine geliyorsa
haritanın not bölümünde yaz saati kısmının evet olduğuna dikkat edilmeli.
* Eğer hayır olarak görünüyorsa onu evet yaparak takvim hazırlanmalı.

* Bulunduğunuz ülkede ” yaz saati uygulaması” yoksa ve                                    * Ramazan ayı yaz saatine geliyorsa
haritanın not bölümünde yaz saati kısmında evet yazıyorsa bunu tıklayarak hayır yapmak gerekiyor.

Sayfada yaz saati değişikliğini yapmak mümkün olmuyorsa  gösterilen bütün saatler bulunulan  ülkenin durumuna  göre 1 saat önde ya da geride olarak kabul edilmelidir

1538647_10152168197009594_2091136966_nGüneşin hiç batmadığı ya da doğmadığı yerlerde de ne olacağını merak ediyorsanız izleyin:

Kaynaklar:

 http://www.suleymaniyevakfi.org/bulten/imsak-vakti.html

http://www.internethaber.com/diyanetten-imsak-sorusuna-sert-yanit-560901h.htm

v.b.

Bülent Pakman Ağustos 2011. Son güncelleme Haziran  2015. İzin alınmadan ve aktif link verilmeden alıntı yapılamaz.

İnanca  ilişkin bazı yazılarımızı okumak için lütfen aşağıdaki sayfaları tıklayın:

mekke 008Bülent Pakman kimdir    https://bpakman.wordpress.com/pakman/

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s