Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti

CaucasiamapussrRusya’nın Kuzey Kafkasya’ya ilgisi, 16. yüzyılda Kazan ve Astrahan hanlıklarını işgal etmesinden sonra, Terek nehrine doğru ilerleyerek orada askeri üsler kurması ile başlamıştır. Ancak bölgenin Rusya`nın bir parçasına dönüştürülmesi sürecinde ilk önemli adım 1722`de Çar 1. Petro’nun emriyle Rus Ordusu’nun Çeçenistan’a müdahalesi ile atılmıştır. 18. yüzyılın sonunda yeni bir ivme kazanan bu süreç 19. yüzyılda daha da genişlemiştir. Bölge halkı bu sürece 18. yüzyılda Şeyh Mansur’un yönetiminde Müridizm hareketi, 19. yüzyılda ise 1829-1859 yıllarını kapsayan İmamlar direnişi ile karşı çıktı.

Sırasıyla Gazi Muhammed, Hamzat Bey ve İmam Şamil önderliğinde sürdürülen bu direnişler başarısızlıkla sonuçlanmıştır. 1877-1878 tarihlerindeki Rusya-Osmanlı savaşı sonrası bölgenin tamamen Rusya’nın kontrolüne geçmesi ise yerel nüfusun önemli bir kısmının Osmanlı’ya göç etmesine sebep olmuştur. Bundan sonra da Rusya’ya karşı her fırsatta ayaklanmaya devam eden Kafkasya halkları, “abrek” adını verdikleri silahlı savaşçılarla Rus ordusuna karşı Kafkas Dağları’nda bir gerilla harbi vermekteydiler. 1900-1913 yılları arasında Çeçenistan’da ve Dağıstan’da Dağıstanlı, Çeçen ve İnguşlardan oluşan çetesiyle Ruslara karşı gerilla savaşını yürüten Abrek Zelimhan bunların en ünlülerinden biriydi.

1904-1905 Rus-Japon savaşı ve bu savaş için Kafkasya halklarından zorla asker alınması, akabinde bütün Rusya’da patlak veren isyanlar ve ihtilal hareketi Kafkasya’da da yankılarını buldu. Bu karışıklıkları takiben Çarlık rejiminin sonunu hazırlayan 1917 ihtilali Kafkasyalılara bağımsızlık fırsatını vermişti. Kafkasyalılar 8 Mart 1917’de Terekkale (Vladikavkaz) şehrinde Birleşik Kafkasya Dağlıları Birliğinin Geçici İdaresi adlı millî bir teşekkül meydana getirdiler. Bütün Kafkasya’dan gelen temsiciler Birleşik Kafkasya Dağlıları Cumhuriyetinin anayasasının temel ilkelerini belirlediler. 20 Kasım 1917 tarihinde Birleşik Kafkasya Dağlıları Geçici Hükümeti Rusya’dan ayrılarak bağımsız bir devlet kurulduğunu  duyurdu. Bolşevikler’in Rusya’da iktidarı ele geçirdikten sonra 24 Kasım 1917’de “Rusya halklarının hakları beyannamesi”ni yayınlayarak Rusya Müslümanları, Volga ve Kırım Tatarları, Sibirya ve Türkistan Kırgızları ve Sartları, Kafkas Ötesinin Türk ve Tatarları, Çeçenler ve Kafkas Dağlılarının inanışları ve gelenekleri, milli ve kültürel kurumlarının serbest olacağı vaadiyle ihtilale destek istemesi Kafkasya’da etki bulmadı.

Birleşik Kafkasya Dağlıları Geçici Hükümeti’nin Abdülmecit Çermoy ve Haydar Bammat başkanlığında heyeti Osmanlı Devletinden yardım istemek için 1918 Nisanında Trabzon’a geldi. Daha sonra Batum’da ve İstanbul’da Enver Paşa ile görüştüler. Enver Paşa’nın emriyle Azerbaycan Türklerine yardım için gönüllülerden oluşturulan Nuri Paşa komutasındaki Kafkas İslam Ordusunun Dağıstan’a da yardıma gideceği vaadini aldılar. Kafkas İslam Ordusuna Dağıstanlı gönüllüler de 1 tümen teşkil ederek katıldılar. Kafkas İslam Ordusu hakkında geniş bilgiler ayrı bir yazımızda verilmiştir OKUMAK İÇİN LÜTFEN TIKLAYIN.

Birleşik Kafkasya Cumhuriyeti BayrağıKafkasyalılar 11 Mayıs 1918’de Abhazya, Adigey, Kabardey, Karaçay-Malkar, Osetya, Çeçen-İnguş ve Dağıstan eyaletlerinden oluşan Birleşik Kafkasya Cumhuriyetini kurduklarını ilan ettiler. Bu 7 eyalet Birleşik Kafkasya Cumhuriyeti’nin  bayrağında 7 yıldızla temsil edilmekteydi. Çeçen kökenli Abdülmecid Tapa Çermoyev Hükümet Başkanı, Kumuk kökenli Haydar Bammatov ise Dışişleri Bakanı idiler. Osmanlı Devleti Birleşik Kafkasya Cumhuriyeti’ni hemen tanımakla kalmadı 8 Haziran 1918’de Batum’da imzalanan anlaşma ile Birleşik Kafkasya Cumhuriyetine askerî yardımda bulunmayı ve dış tehlikelerden korumayı da  taahhüt etti.

Osmanlı Ordusunun Kafkas tümenleriyle de takviye edilen Kafkas İslam Ordusu şiddetli çarpışmaları takiben 1130 şehit vererek 15 Eylül 1918 de Bakü’ye girdikten sonra  bu ordunun bir müfrezesi Ekim 1918 başında kuzeydeki Derbent’e ve Mahaçkale’ye girdi.  Öncesinde Osmanlı Ordusu’nda görevli Çerkes Subaylardan İsmail Berkok, Mithat Şhaplı ve Muzaffer Beyler teşkilât taburları ile dağ yolundan Kafkasya’ya ulaşmışlar, bu genç subaylar, yerli kuvvetleri organize etmeye başlamışlardı. Yeni kurulan Kuzey Kafkasya Ordusu’na komutan tayin edilen Met Çunatıko Yusuf İzzet Paşa, Kafkas İslâm Ordusu Kumandanı Nuri Paşa ve Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti Devlet Başkanı Abdülmecid Çermoy Beyaz Ruslardan temizlenen Derbent’te bir araya geldiler. 13 Ekim 1918 günü yapılan büyük merasimden sonra top sesleri arasında Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti’nin yedi yıldızlı bayrağı şehrin burçlarına çekildi.

16 Ekim 1918 tarihinde Osmanlı Devletinin Başnazırı Ahmet İzzet Paşa Hükümeti Brest-Litovsk Antlaşması ile kazanılan Kars, Ardahan, Batum dışındaki toprakların boşaltılması kararını aldı. Bu karar uyarınca  21 Ekim 1918 günü Enver Paşa Kafkasya’daki IX. Ordu Komutanlığına 24 Ekim tarihinden itibaren 6 hafta içinde Elviye-i Selâse (Kars, Ardahan, Batum) hariç, Azerbaycan, Dağıstan ve Nahçıvan dahil tüm Güney Kafkasyayı terk etme emrini verdi. Hemen ardından 30 Ekim 1918’deki Mondros Ateşkes Anlaşması ile Osmanlı askeri varlığı bu cephede resmi olarak sona erdi.

Bu arada 7 Kasımda Mahaçkale (Şamilkale-Petrovsk) şehri Beyaz Ruslardan kurtarıldı.

Osmanlı ordusu Enver Paşa’nın emriyle Mondros Mütarekesi gereği 28 Aralık 1918’de Kafkasya’dan ayrıldı. Osmanlı ordusunun terketmesiyle Kafkasyalılar Rusya’ya karşı mücadelelerinde yalnız kaldılar.

Osmanlı’nın çekilmesini fırsat bilen Beyaz Rus ordusu generali Anton Denikin, Bolşevik aleyhtarı Rus Kazaklarından oluşan büyük bir ordu ile Kafkasyalılara saldırdı. Denikin’in düzenli ve tam techizatlı ordusuna fazla direnemeyen Dağlılar yavaş yavaş yenilgiye uğramaya başladılar. Denikin’in orduları Osetya, Kabardey, Adigey ve Karaçay-Malkar bölgelerini işgal etti. Mayıs 1919’da Denikin’in ordularının Dağıstan’da Hasavyurt’u da ele geçirmesinin ardından, Kuzey Kafkasya hükümeti 12 Haziran 1919’da istifa etmek zorunda kaldı.

Bolşeviklerin Mart 1919 da teşkil ettiği 11. Kızıl Ordu Kafkaslarda bir yıl süren savaşlar sonunda Denikin’in ordusunu yenerek Mart 1920 de Dağıstan’a girdi.  20 Ocak 1921’de SSCB’te bağlı olarak Dağıstan Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti kuruldu.

İLGİLİ YAZILARIMIZ:

Osmanlı Ordusunun Kafkasya’yı terk süreci
Osmanlı Ordusunun Kafkasya’yı terk süreci Sorular Cevaplar
Milli Mücadelenin başlarında Kızıl Ordu’nun Kafkaslarda ilerleyişi
Milli Mücadelenin başlarında Kızıl Ordu’nun Kafkaslarda ilerleyişi Sorular Cevaplar
Kızıl Ordu’nun Azerbaycan’a girişi
Kızıl Ordu’nun Azerbaycan’a girişi Sorular Cevaplar
Milli Mücadelede Doğu Cephesi ve Moskova ile ilişkiler
Milli Mücadelede Doğu Cephesi ve Moskova ile ilişkiler Sorular ve Cevaplar

KAYNAKLAR:

11 Mayıs 1918 Birleşik Kafkasya Dağlıları Cumhuriyeti. Prof. Dr. Ufuk Tavkul
Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi http://www.kafkas.gen.tr/index.php?option=com_content&view=article&id=45:birlesik-kafkasya-cumhuriyeti-daglilari&catid=28:kafkasyanin-sosyal-ve-siyasi-tarihi&Itemid=37

Rusya`nın Kuzey Kafkasya politikası ve Azerbaycan – 2. Nazım Cafersoy. 25 Ocak 2011.  http://tr.caspianweekly.org/ana-kategoriler/kafkaslar/3342-rusyanin-kuzey-kafkasya-politikasi-ve-azerbaycan-2.html

Kafkas İslam Ordusu. Bülent Pakman Eylül 2010.  http://wp.me/PAexV-1oM

BÜLENT PAKMAN. Ağustos 2014. Güncelleme Ocak 2015. İzin alınmadan ve aktif link verilmeden alıntı yapılamaz ve yayımlanamaz.

Twitter Widgets
Facebook Widgets

IMG_2654Bülent Pakman kimdir   https://bpakman.wordpress.com/pakman/

Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti için 3 cevap

  1. Geri bildirim: Milli Mücadelenin başlarında Kızıl Ordunun Azerbaycan’a girişi | Pakman World

  2. Geri bildirim: Mustafa Kemal Azerbaycan’ı sattı mı? | Pakman World

  3. Geri bildirim: 2. Dünya Savaşındaki Türkler | Pakman World

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s