Kur’an’da kadın erkek şahit ayırımı var mı?

Kur’an’da kadının şahitliği

İslam düşmanlarının savlarından birisi Kur’an’da şahitlik konusunda erkek-kadın cinsiyet ayrımı yapılmış olması, bir erkek yerine iki kadının şahitlik yapacağının buyurulduğu, böylece İslam’ın kadını aşağılayan, ikinci derece insan sayan, çağ dışı bir din olduğu iddiasıdır. Bu iddialarına kanıt olarak da Bakara 282. ayeti gösterirler.  Bu ayeti incelemeden önce Kur’an’da şahitlikle ilgili diğer ayetlere göz atalım:

Zina eden kadınla zina eden erkek… Yüz vuruş vurun herbirinin ciltlerine… Allah’a ve ahiret gününe inanıyorsanız, Allah’ın dini konusunda bunlara acıma duygusu sizi yakalamasın. Müminlerden bir grup da bunların cezasına şahit olsun. (Nur 2)

İffetli kadınlara iftira atıp da dört şahit getiremeyenlere gelince, onlara hemen seksen vuruş vurun. Ve onların şahitliklerini ebediyen kabul etmeyin. Onlar, fıska batmışların ta kendileridir.” (Nur 4)

Kendi eşlerine zina isnat edip de kendilerinden başka şahitleri olmayanların herbirinin şahitliği, kendisinin kesinlikle doğru sözlülerden olduğu hususunda Allah’a yeminden ibaret dört kez şahitlik ikrarıdır. ” (Nur 6)

Sürelerini doldurma noktasına geldiklerinde o kadınları ya orfün gerektirdiği biçimde tutun yahut da yine örfün gerektirdiği şartlarla onlardan ayrılın. İçinizden adalet sahibi iki kişiyi de şahit tutun. Şahitliği Allah için tam bir biçimde yapın. Allah’a ve âhiret gününe inanan kişiye işte bu şekilde öğüt verilmektedir. Kim Allah’tan korkarsa Allah ona bir çıkış yolu nasip eder.” (Talak 2)

Yetimleri, nikah çağına gelmelerine kadar gözetleyip deneyin. O zaman onlar da içinize sinecek bir olgunluk ve erginlik görürseniz, mallarını onlara geri verin. Yiyecekler diye bu malları tez elden saçıp savurarak yemeyin. Zengin olan, iffetli davransın. Fakir olan ise örfün gerekli kıldığı oranda yesin. Mallarını kendilerine teslim ettiğiniz zaman yanlarında şahitler bulundurun. Hesap sorucu olarak Allah yeter.(Nisa 6)

Ey iman edenler! Öz benliğiniz, anne-babanız, yakınlarınız aleyhine de olsa, zengin veya fakir de olsalar, adaleti dimdik ayakta tutarak Allah için tanıklık edenler olun! Allah, ikisine de sizden daha yakındır. O halde nefsinizin arzusuna uyarak adaletten sapmayın. Eğer dilinizi eğip büker yahut çekimser kalırsanız, Allah yapmakta olduklarınızdan haberdardır.” (Nisa 135)

“Ey iman edenler! Adalet ve dürüstlüğün şahitleri olarak Allah için kollayıp gözetleyenler olun…” (Maide 8)

Görüldüğü gibi bu ayetlerde erkek ve kadın şahit cinsiyeti  belirtilmemiştir.  Kur’ân şahitlerin kadın ya da erkek olacağına dair bir hüküm getirmemiş, kadınla erkeğin tanıklığı konusunda ayırım yapmamıştır.

Gelelim din düşmanı Haçlı maşalarının mal bulmuş mağribi gibi sarıldıkları Bakara 282. ayete:

Ey iman sahipleri! Belirli bir süre için birbirinize borç verdiğinizde onu yazın. Aranızda bir yazıcı adaletle yazsın.Yazıcı, Allah’ın kendisine öğrettiği şekilde yazmaktan kaçınmasın, yazsın. Borç altına giren kişi de onu kayda geçirtsin ve Rabbinden korksun da borcundan hiçbir şey eksiltmesin. Borç altına giren, aklı ermez yahut zayıf-çaresiz biri ise yahut yazdırmaya gücü yetmiyorsa, velisi adaletle yazdırsın. Erkeklerinizden iki kişiyi de tanık tutun. Eğer iki erkek yoksa rızanızla bir erkek ve iki kadın gerekir. Bu kadınlardan biri şaşırırsa/unutursa ötekisi ona hatırlatsın diyedir. Tanıklar, çağrıldıklarında çekimser davranmasınlar. Küçük veya büyük, borcu, süresine kadar yazmaktan üşenmeyin. Böyle yapmanız Allah katında adalete daha yakın, tanıklık için daha sağlam, kuşkuya düşmemeniz için daha elverişlidir. Ancak aranızda döndürüp durduğunuz tamamen peşin bir ticaret söz konusu ise onu yazmamanızda sizin için bir sakınca yoktur. Karşılıklı alış-veriş yaptığınızda da tanık bulundurun. Yazıcıya da tanığa da zarar verilmesin. Böyle birşey yaparsanız bu, kendinize kötülük olur. Allah’tan korkun. Allah size öğretiyor. Allah, herşeyi en iyi biçimde bilendir.” (Bakara 282)

Bu ayet zamanının borç hukukuna ilişkin tavsiyelerde bulunuyor. Borcun kayda alınması yani senede dayanması, borcun ayrıca şahitler huzurunda verilmesi gibi. Diğer ayetlerin aksine bu kez şahitlerin sayılı olarak cinsiyeti veriliyor. Bu şahitlerin öncelikle erkek olması tavsiye ediliyor. Bunun nedenleri o devirde ev geçiminin erkeklere ait olması, ticaretin daha çok erkekler arasında/tarafından yapılması, kadınların çok azının okuma yazma bilmesi, kadınların daha çok ev işleriyle, çocuk yetiştirmeyle meşgul olmaları vb.dir. Eğer iki erkek şahit bulunamazsa erkeklerden biri yerine iki kadın şahit huzurunda borcun kayda geçirilmesi tavsiye ediliyor. Neden bir değil de iki kadın? Bu da açıklanıyor. Bu kadınlardan biri şaşırırsa/unutursa diğeri ona hatırlatsın diye. Ayette hüküm, cinsiyet/kadınlık, cinsiyetin üstünlüğü/aşağılığı üzerine değil, işin içinden çıkamama, unutkanlık yani ehliyet üzerine kurulmuş. Cinsiyet ayrımı kasdedilseydi iki erkek yerine dört kadın denirdi. Peki neden kadının unutma/şaşırma ihtimaline yer verilmiş de erkeğinkine verilmemiş? Daha önce de belirttiğimiz gibi bunun nedeni olsa olsa kadınların ticari hayatın içerisinde erkekler kadar olmamaları, daha çok ev işleri ile, çocuk yetiştirme ile uğraşmaları, okuma yazma bilenlerinin çok az oluşu vb. olabilir. O devirdeki kadınların eğitim ve tecrübeye dayalı mali/ticari kavrama/yanılma durumları söz konusu demek ki. Şahitlerden birinin ille de erkek olma şartı bunu gösteriyor. Anlaşılan şudur:

Borç alışverişini iki şahit huzurunda yapın. Bu şahitler öncelikle erkek olsun, zira çevrede kolayca bulabilirsiniz, kadınları beyhude yere evlerinden çıkarıp getirmeyin, ama iki erkek bulamazsanız, ticaretin gereği olarak en azından biri erkek olsun,  diğer şahit erkek yerine kadın olabilir ama bir değil iki olsun, zira kadını alıp getireceksiniz, hiç anlamadığı bir işe o anda dahil olacak, aradan uzun süre geçince detayları belki hatırlayamayacak.

Etkenlerin ne olduğuna dair bu gibi tahminlerden öteye gitmemiz mümkün değildir ama şahitlerle ilgili diğer ayetlere bakıldığında burada geçici bir durumun söz konusu oldu anlaşılıyor.

Kadın o zamanlar ev geçindirmediği, ticari hayatın içine girmediği tıpkı erkekler gibi ticari olayların çözümünde bilgi ve deneyim sahibi olmadığından, zamanın borçlar hukukunda ticari tanıklıkta iki kadının ticari tanıklığı tavsiye edilmiştir. Bunlardan birisi işin içinden çıkamaz duruma düşebilir diye düşünülmüştür. Yetersizlik – ehliyetsizlik gerekçesi ortadan kalktığında iki kadın şahit ihtiyacı da ortadan kalkacaktır. Borçlunun hukukunu güvence altına alan vesile hüküm, zaman ve şartlara bağlı olarak bir kadının tanıklığı ile de günümüzde olduğu gibi beklenen sonucu verecektir. Şartların değiştiği bugün durum budur.

Sonuçta Hz. Peygamber o zaman aynı zamanda devleti de yönettiği için Kur’an’da hukukla ilgili hükümler de yer almıştır. Hz. Peygamberin ölümü ile İslam adına devlet yönetme devri de bittiği için, ondan sonraki hukuk toplum şartlarına tabidir. Bu hüküm de, Kur’an’daki diğer hukuki hükümler gibi, örneğin miras hukuku, böylece geçmişte kalmış sosyo-ekonomik şartların ürünleridir. Üzerinde durulacak önemleri kalmamıştır artık. O zamanda yaşamadan, o zamanı bilmeden bundan başka sonuçlar çıkarılması abesle iştigal olur.

Mümin erkeklerle mümin kadınlar birbirlerinin dostlarıdır. İyilik ve güzelliği belirlenene özendirirler, kötülük ve çirkinliği belirlenenden sakındırırlar. Namazı kılarlar, zekâtı verirler. Allah’a ve resulüne itaat ederler. Allah bunlara rahmet edecektir.” (Tevbe 71)

Bu ve bu gibi ayetler, kadınları arka plana atma amacıyla hazırlanmış, din düşmanlarının mal bulmuş mağribi gibi sarıldığı  uydurma hadisleri  apaçık yalanlamaktadır. Bu yalan yanlış zırvalar bundan daha fazla değinilmeyecek değerdedirler.

Bülent Pakman, Mart 2012. İzin alınmadan ve aktif link verilmeden alıntılanamaz.

Din ve inanca  ilişkin yazılarımız:

Twitter Widgets Facebook Widgets

IMG_2654Bülent Pakman kimdir    https://bpakman.wordpress.com/pakman/

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s