Stavropol Türkmenleri

1512-1920 yılları arasında günümüz Özbekistan, Türkmenistan ve Kazakistan sınırları içinde kalan bir alanda varlığını sürdürmüş olan Özbek devleti Hive (Hiva) Hanlığının idaresi altında yaşamakta olan Hazar ötesi Türkmenlerinden 1665 hanelik İğdir, Çovdur, Söyüncacı boyları 1653 y1lında  Hanlık baskısı ve çatışmaları yüzünden Hazar Denizi’nin doğu kıyısındaki Mangışlak’tan ve Hazar’ın Kuzey batısındaki Astrahan’a gelmişler oradan da  Kafkasların kuzeyine, Kum (Kuma) ve Manıç ırmaklarının kıyısına göç etmişler. Burası günümüzde  Rusya Federasyonuna bağlı vilayet olan Stavropol Krayı. O yüzden de burada bulunan Türklere Stavropol Türkmenleri deniliyor.

Caucasiamapussr1790 yılında ise 64 hane Türk­men daha göçüp gelmiş. 1863 y1lında Ulı Barhancak ve Kiçi Barhancak  köyleri oluşturulmuş. Daha sonra bu bölgede yaklaşık on iki yıl içerisinde ondan fazla  Türkmen köyü kurulmuş.
Bu devirde Stavropol’da 9086’sı erkek, 6448’i kadın olmak üzere toplam 15 534 Türkmen yaşamaktaydı. Geçimlerini
hayvancılıkla sağlıyorlardı. Söz konusu göçebe­ler; bir otlaktan diğerine göçüp konup durmuşlar ve daha sonra Kum ırmağının kıyısını k1şlak, Manıç; ırmağının kıyısını da yaylak edinmişlerdir.
Bunların birini “Kışlak Yeri”, diğerini ise “Yaylak Yeri” olarak adlandırmışlardır. Bu yurt­lar, günümüzde de böyle adlandırılıyor.
Çarlık hükumeti, Türkmenlerin hayvancılıkla meşgul olmalarını sınırlandır­mak ve onları yerleşik hayata mecbur etme siyasetini izlemiş ve bu siyaset Türkmen nüfusunu azaltmıştır. Türkmenlerin kadın nüfusun sayıca az olması yüzünden Nogaylar, Kalmuklar, Tatarlar ve diğer toplumlardan olanlarla evlenmek zorunda kalmışlardır.
1900-1910 yılları arasında Türkmen köylerinde Rus hükumetinin ve Türkmen ailelerinin katkılarıyla medreseler ve iki ilkokul eğitime açıldı. Okullarda Rusça, Arapça ve Tatarca dersler verilmekteydi. Türkmen çocuklarının okumaya olan hevesleri ve okuldaki başarıları bölgedeki Rus idarecilerini bile hayrete düşürüyordu. Böylece göçebelikten yerleşik hayata geçirilen Stavropol Türkmenlerinin Ruslaştırılması ve geleneksel kültürlerinden uzaklaştırılması başarıyla yürütülmeye başladı.
1923-1924 yıllarında büyük kıtlık olmuştur. Türkmenlerin esas geçim kaynağı olan büyük ve küçükbaş hayvanlar neredeyse tamamen kesilip yenilmiş, kalan kısmı ise açlıktan kırılmıştır. Ayrıca bu gıda kaynağı tükenince halk; yenilebilecek tür­den ot, çöp ne varsa yemiştir. İnsanlar, bütün ev eşyalarını satmak zorunda kalmışlar; derde deva türünden olan şeyler bile bir lokma ekmekle değişilmiştir. Bu yıllarda Türkmen nüfusu da epeyce azalmıştır. 11 647 kişinin yaklaşık üç bini açlık yüzünden
Dağıstan’a göçmek zorunda kalmıştır. Üç bin civarında insan ise, açlıktan ölmüştür. Bir bölümü de Çarlık Rusyasının baskıları ve açlık yüzünden diğer Kafkas Türkleriyle birlikte Türkiye’ye göçmüşlerdir.
stavropol

Stavropol Türkmenleri daha çok Türkmen ve Neftekum rayonlarında (ilçelerinde), ayrıca komşu bölgeler olan Arz1- gir, İpatev, Blagodarnen ve Nebitegum’da hayatlarını sürdürmektedirler.  Yaşadıkları köylerin adları: Tomus Stavka (Estevke), Maştakgulak, Sarıgamış (Çöngkey/Şarhalsun), Çur, Yangkuy (Kulikova Kopani), Savan, Edilbay, Başanta, Yusupgulak, Başagıl (Yokarı Barhançak), Damak Agıl (Eteki Barhançak), Özeksuvat, Deşikli, Çelal, Gapgaç, Mırzavek, Mahmıtmekdep.

Neftekumsk ve Açıkulak Türkmenlerinin birbirlerinden uzakta, ayrı ayrı olarak yaşamaları Stavropol Türkmenlerinin aralarındaki ilişkilere, kültürel ve ekonomik faaliyetlere, millî birliklerine olumsuz biçimde tesir etti. Stavropol Türkmenleri eski eğitim sistemlerini tekrar kuramadılar, bunun sonucunda dillerini ve kültürlerini millîleştiremeyerek asimilasyona ve Ruslaşmaya doğru hızla yöneldiler.

Atal Türkmenleri
Astrahan Oblastı’da (vilayetinde) yaşayan Atal Türkmenlerinin kökleri  Mangışlak Yarımadasından 17. yüzyıl ile 18 yüzyıl başlarında göç eden Hazar ötesi Türkmenlerinin İğdir boyundan Mamıt, Gökler, Tever, Goldağlı, Yahşıhoca  uruğlarına (kabilelerine)  dayanır. Peçenek Türk soylu Ellindel, An-Bollar, Arindanİrrahir ve  İntedaal uruğlarıyla birlikte yaşamaktalar. Lehçeleri Büyük İğdir Türkmencesidir.

14 bin ciarında Stavropol Türkmenine Atal Türkmenleri de dahil edildiğinde Kafkasya Türkmenlerinin sayıları 33 bini bulmaktadır. Kafkas Türkmenlerinin hepsi sünni Müslümandır.

KAYNAKLAR:

Hazar Ötesi Türkmenleri ve Türkmenistan. Doç. Dr. Mehmet Kara. Türk Dünyası Dil ve Edebiyat Dergisi. sayı 14. Güz 2002.

Vikipedi Atal Türkmenleri http://tr.wikipedia.org/wiki/Atal_Türkmenleri
Vikipedi Kafkasya Türkmenleri http://tr.wikipedia.org/wiki/Kafkasya_T%C3%BCrkmenleri

Kafkasya ve Çevresindeki Türk Toplulukları. Dr. Ufuk Tavkul. http://www.tarihtarih.com/?Syf=26&Syz=358637

Bülent Pakman. Ekim 2014. İzin alınmadan ve aktif link verilmeden alıntılanamaz.

Türkmenlerle ilgili yazımız: OKUMAK İÇİN LÜTFEN TIKLAYIN

Twitter Widgets Facebook Widgets

IMG_2080Bülent Pakman kimdir    https://bpakman.wordpress.com/pakman/

 

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s