Hicaz Demiryolunun Son Bölümü

D70s_OTH_003Hicaz Demiryolu, II. Abdülhamit zamanında 1900-1908 yıllarında Şam ile Medine arasında inşa edilen, Osmanlı İmparatorluğu’nun İstanbul’dan başlayan demiryolları şebekesinin bir bölümünü teşkil eder. Amacı İstanbul’u Mekke’ye bağlamaktı. Ancak Medine’ye kadar yapılabilmiştir.

Medine Tren İstasyonu

Medine Tren İstasyonu

Demiryolunun Suriye içerisinde kalan bölümü halen kullanılmaktadır. Suudi Arabistan içerisindeki bölümünde ise Medine istasyonu 2005 de, Madain Saleh istasyonu 2007 de restore edilmiştir.  Medine istasyonu yanında Osmanlı Ambariye camisi de bulunmaktadır.

Medine'de vagon

Medine’de vagon

Sultan II. Abdülhamit  Hicaz Demiryolu iradesini 2 Mayıs 1900 tarihinde yayınladı. İnşaat  1 Eylül 1900 tarihinde başladı. Demiryoluna 1.05 metre açıklıkta dar hatlı raylar döşendi. Böylece yapım maliyetinin diğer hatlara göre daha ucuza gelmesi ve yapımının daha kolay olacağı tasarlandı .

Medine yakınlarında yıkık bir Hicaz Demiryolu Köprüsü

Medine yakınlarında yıkık bir Hicaz Demiryolu Köprüsü

Demiryolu yapımına ilk olarak Şam-Der’a arasında başlandı. 1903′te Amman’a, 1904′te Maan’a ulaşıldı. Maan’dan Akabe körfezine bir şube hattı yapılarak Kızıldeniz’e çıkılmak istendi ise de İngilizlerin karşı çıkması sonucu gerçekleştirilemedi.

Hicaz Demiryolu Madalyonu

Hicaz Demiryolu Madalyonu

Yolcu taşımacılığına 1 Eylül 1905 yılında başlandı. Aynı sene Mudevvera’ya ve 1 Eylül 1906 tarihinde de Madain Salih’e ulaşıldı.  Al-Ula’ya 1907′de, Medine’ye 31 Ağustos 1908′de erişildi. O tarihe kadar toplam 1464 km’yi bulan Hicaz Demiryolu, Sultan Abdülhamit’in tahta çıkışının 33. yıldönümü olan 1 Eylül 1908 tarihinde yapılan resmi törenle bütünüyle işletmeye açıldı.

Hicaz Demiryolu

Hicaz Demiryolu I. Dünya Savaşı’na kadar yoğun bir şekilde kullanıldı.

İnşaat Sırasında

İnşaat Sırasında

Şam’dan Amman’a her gün, Medine’ye ise haftada üç gün seferler yapılıyordu. Trenler  7.30′da Şam’dan hareket ediyor ve 4. gün öğleden sonra saat 3′te Medine’ye ulaşıyordu. Ayrıca haftada bir Şam’dan ve Hayfa’dan yemekli ve yataklı ekspres seferi düzenleniyordu. Bu özel trenin Medine’ye varış süresi yalnızda 48 saatti. Bu seferlerin dışında Medine’ye yük ve su taşıyan programlı ve programsız tren seferleri bulunmaktaydı. Hattın Hayfa şubesinden ise Şam’a her gün yaklaşık 12 saat süren düzenli tren seferleri yapılmaktaydı. Gerektiğinde ek seferler düzenleniyordu.

İstasyonun yanında Osmanlı Ambariye camii

İstasyonun yanında Osmanlı Ambariye camii

Demiryolu boyunca yedi büyük bakım atölyesi bulunmaktaydı. Mesela Şam’ın Kadem istasyonu 43 200 metrekare alan üzerine kuruldu. Bugün hala faaliyette olan bu dev atölye bölgede ilk defa elektrik enerjisi kullanan mekan olma özelliğini de taşımaktadır. 1911 yılında demiryolu Kadem’dem Şam’ın merkezine doğru 3 kilometre daha uzatılarak Şam’ın tam orta yerindeki modern yeni istasyon binasına kavuştu. Bu istasyon binası bugün hala faaliyette ve Suriye’deki “Hicaz Demiryolları Genel Müdürlüğü”nün merkez binasıdır.

Madain Salih İstasyonu

Madain Salih İstasyonu

Hicaz Demiryolu’nun inşaatı sırasında birçok köprü, istasyon, tünel, menfez, gölet, çeşme, fabrika, hastahane, döküm, haneokul, mescit, karantina, tamir atölyesi vs. yapıldı. Bazı istasyonlarda postaneler ve telgraf merkezleri kuruldu özellikle Hicaz Telgraf hattı resmi ve sivil haberleşmede çok büyük kolaylıklar sağladı.

Mdain Salih İstasyonu

Madain Salih İstasyonu

Madain Salih İstasyonu

Madain Salih İstasyonu

Demiryolu dışında yapılan inşaat faaliyetlerinden bazıları şunlardır: Şam’da lokomotif vagon tamir ve bakım atölyesi Medine tren ve lokomotif,  bakım atölyesi 2 666 adet kagir köprü ve menfez, 7 adet demir köprü, 9 adet tünel, 96 adet istasyon, 7 adet gölet, Hayfa, Der’a ve Maan’da fabrika, Hayfa’da iskele, ambarlar, dökümhane, boruhane, Maan’da otel ve hastahane, Tebuk’de hastahane, 37 adet su deposu.

II. Abdülhamid’in tahttan indirilmesine kadar “Hamidiye Hicaz Demiryolu” olarak anılan ve 18 Ocak 1909′dan itibaren de sadece ” Hicaz Demiryolu” olarak bilinen hat, yapılan şube hatları ile beraber 1918′de 1 900 km’yi aşmıştır.  1910′da trenlerle taşınan sivil yolcu sayısı 169 448 1913′te 232 563 olarak gerçekleşti. 1908′den 1913′e kadar toplam 968.000 sivil yolcu taşndı. Senede ortalama 16 000 hacı Hicaz Demiryolu’nu kullanmaktaydı. Yapılan hesaplara göre İstanbul’dan Mekke’ye demiryolu ile ulaşım 120 saatte gerçekleşebilecekti. Şam-Medine arası hac yolculuğu yaklaşık 72 saatte gerçekleşiyordu.

Madain Salih’te Lokomotif

Medine Türk Kalesi

Demiryolu sebze, meyve, tuz, pirinç, meşrubat, tütün, un, kömür gibi ticari eşya ile hayvan nakliyatı için de önemli bir ulaşım vasıtasıydı. 1910′da yaklaşık 66 bin ton, 1913′te 112 bin ton ticari eşya nakledildi. Aynı yıllarda taşınan hayvan sayısı ise 1910′da 2788 ve 1913′de 6477 olarak gerçekleşti. 1910 yılında 367 890 lira gelir, 71 167 lira kar, 1913 yılında ise 329 647 lira gelir, 78 619 lira kar elde edildi.

Sala Tepesi Osmanlı Eserinin hali

Sala Tepesi Osmanlı Eserinin hali

Madain Salih İstasyonu

Madain Salih İstasyonu

Not: Bazı bilgiler 100. YIL HİCAZ DEMİRYOLU SERGİSİ 1908-2008 tanıtım yazısından alınmıştır. Bülent Pakman Şubat 2011.

Kur’an’da bahsi geçen Madain Salih tarihi mezarları için bakınız:        https://bpakman.wordpress.com/orta-dogu/suudi-arabistan/madain-salih/

Bakü Ofis 2011Bülent Pakman kimdir https://bpakman.wordpress.com/pakman/

 

Reklamlar

About bpakman

İnşaat Yüksek Mühendisi, evli, yurtdışında yaşıyor.
Bu yazı Uncategorized içinde yayınlandı ve , , , , , , , , , , olarak etiketlendi. Kalıcı bağlantıyı yer imlerinize ekleyin.

One Response to Hicaz Demiryolunun Son Bölümü

  1. Fatma dedi ki:

    Ben bu Hicaz demiryolu hakkında bir İngiliz’in verdiği konferansı dinlemiştim. Anlattıkları doğruysa, Araplar tren yolunun tahtadan olan parçalarını koparıp yakarak üstünde kahve pişirirlermiş. Durum o kadar vahimleşmiş ki tren yolu boyunca asker göndermek zorunda kalmışız. Sık sık durup tren yolunu tamir etmek gerekiyormuş. Bu nedenle, bir Haç yolculuğu 6 ay sürmeye başlamış. Yani astarı yüzünden pahalıya gelmiş olmalı. Ama senin bulduğun kaynak kar gösteriyor. Demek ki farklı yıllardan veya farklı bakış açılarından anlatımlar var.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s