Özgün Kültür, Özgün Sanatçılar

Azerbaycan kültürü Türkiye ile bir çok ortak unsura sahip ve bu yüzden bize hiç de yabancı gelmiyor. Örneğin, Leyla ile Mecnun’un hikâyesinden Dede Korkut’a, Kafkas danslarından halı dokumacılığına kadar bir çok konuda aynı değerlere ve beğenilere sahibiz.

Azerbaycan kültür ve sanat dünyasının zenginliği bilinen bir şey. Tarih boyunca çeşitli uygarlıklarla etkileşim içinde bulunan Azerbaycan halkı, kültür ve sanat birikimlerine sürekli yeni değerler katarak, çok kültürlü olmanın zenginliğini sağlamışlar. Örneğin, edebiyat alanında, İslâm, İran, Batı ve Türk dünyası ile etkileşim içinde olan Azerbaycan, kendine özgü sanatçılarının muhteşem eserleriyle çevresindeki diğer toplumların da hayranlığını kazanmış. Nizami’den çağdaş edebiyata Ortaçağdan itibaren, bizim “Leylâ ile Mecnun” diye bildiğimiz ama Azerbaycan’daki adı “Leyli ve Mecnun” olan mesnevinin yazarı Nizami Gencevi’yi, hurufiliği savunduğu için derisi yüzülerek öldürüldüğü rivayet olunan İmadeddin Nesimi’yi, ünlü divan şairi Fuzuli’yi, ayrıca Nahçıvan’lı Dede Korkut ve şiirle halkı kaynaştıran Molla Panah Vakıf gibi büyük isimleri çıkaran Azerbaycan edebiyatı, daha sonraki dönemlerde Batı’daki siyaset ve kültür akımlarının tesiri altına girmiş. Azerbaycan edebiyatı, 19.yüzyılda kendi rönesansını yaşamış. Sovyet döneminde öne çıkan yazarlar arasında, romantizm akımının kurucularından Hüseyin Cavit ilk akla gelenlerden. Sovyet rejimine uygun eserler yazmadığı için Sibirya’ya sürülen ve orada ölen yazarın naşı doğumunun 100.yılında Nahçıvan’a getirilmiş. Aynı dönemin şairlerinden olan ve tiyatro eserleri ile de tanınan Samed Vurgun ise, Sovyet rejimi ile uzlaşmış bir kişi. Modern Azerbaycan şiirinin temel taşlarından birisi olarak niteleniyor ve çok beğeniliyor. Stalin döneminde Azerbaycan kültürünü yaşatma çabaları nedeniyle rejime ihanetle suçlanan ve 31 yaşındayken idam edilen Şair Mikail Müşfik ve ülkede mizah edebiyatının öncüsü olan Elekber Sabir diğer öne çıkan isimlerden.  2009’da ölen dünyaca ünlü şair ve yazar Bahtiyar Vahabzade ise, ne milliyetçi damgası yemekten, ne de Sovyet baskılarından yılmış. Halkın sıkıntılarını konu ettiği birçok yasaklı eserinin yurtdışında yayınlanmasını sağlamış. Milletvekilliği de yapan yazar, ülkesinin özgürlük simgelerinden biri. Azerbaycan edebiyatının çok ilginç örneklerinden bir başka yapıt ise “Kurban Said” tarafından kaleme alınan ve 20 dile çevrilen “Ali ve Nino” isimli roman. Roman, komünist rejim döneminde yasaklanmış ama aynı zamanda da bir efsaneye dönüşmüş. Roman, Azerbaycan´ın Ruslar tarafından işgalini ve bir müslüman Azerbaycanlı ile bir ortodoks Gürcü’nün tutkulu aşkını destansı bir üslupla anlatıyor. Notaların cümbüşü  Çok büyük bir zenginliğe sahip olan Azerbaycan müziğinde Kafkas, Orta Asya ve İran etkileri gözleniyor. Ama, ülkenin kendine has gelenekel enstrümanları var ve bu aletlerle çok özgün bir müzik ortaya çıkıyor. Örneğin, geleneksel enstrümanlardan tar uzun saplı, telli bir alet. Diz üzerinde tutularak çalınıyor. Goşa nağara ise, çubuklarla çalınan bir tür davul. İskeleti çınar ağacından veya demirden, derisi ise deve derisinden yapılıyor. Bir tür akordeon olan garmon da halk oyunlarının vazgeçilmezi enstrümanı. Üflemeli bir çalgı olan tütek, Kafkasya müziğinin temel aletlerinden. En makbul olanı çürümeye yüz tutmuş göl kamışından yapılanı. Diğer bir üflemeli çalgı olan balaban’ın en kıymetlisi ise kayısı ağacından yapılıyor. Azerbaycan müziğinin en ünlü sanatçılarından biri olan Şevket Alekberova, hem bir kemençe ustası, hem de ülkenin en ünlü halk türküsü olarak biliniyor. Yaklaşık 20 ülkede konserler vermiş olan sanatçı, 1993’te yaşamını yitirmiş. Ülkenin diğer bir starı ise, ünlü Zeyneb Hanlarova. Türkiye’de de iyi tanınan sanatçı, 50 yıllık sanat hayatında hem klasik müzik, hem de halk müziği konserleri vermiş, geniş bir hayran kitlesine sahip olmuş. Günümüzde, Alihan Samedov, en ünlü balaban virtüözü. Mirza Sadık Esadoğlu ve Ramiz Guliyev ise tarın önde gelen isimleri. Bütün Kafkasya’da tanınan Aşık Elesker ise, 19.yüzyıl Azeri saz üstadlarının en önemlisi. Azerbaycan’ın artık klasikleşmiş olan milli müziğine “muğam” deniyor. Muğam, karma ritmli ezgilerden oluşan folklorik bir müzik. Batılı müzik uzmanları, muğam ile jazz arasında benzerlikler görüyorlar. Zaten, 1979 yılında ölmüş olan, ünlü Azeri jazz sanatçısı Vakıf Mustafazade, muğam’ı jazz olarak çalarmış. UNESCO da, 2003 yılında, muğam’ı Dünya Mirası listesine dahil etmiş.  Muğam sanatının günümüzdeki büyük sanatçısı Alim Kasımov, şimdilerde kızı Fergana’yı da yetiştiriyor. Muğam’a senfonik özellikler eklemesiyle bilinen Fikret Amirov (1922-1984) ise ünlü bir besteci. Babası Meşhedi Cemil Amirov da tanınmış bir muğam şarkıcısı ve tar ustasıymış. Bakû’da bir de “Uluslararası Muğam Merkezi” bulunuyor. Cumhurbaşkanı İlham Aliyev’in talimatı üzerine inşa edilen ve 2008 yılında açılışı yapılan binada, 350 kişilik bir konser salonu ile, stüdyolar ve dinleme odaları yanında, geleneksel müzik aletlerinin sergilendiği bir alan da bulunuyor.  Klâsik müzikte, besteci Üzeyir Hacıbeyov, Azerbaycan’da anıldığı şekliyle söyleyelim, “Leyli ve Mecnun”, “Aslı ve Kerem”, “Köroğlu” gibi operalarının yaratıcısı olmuş. Müzikbiliminin esaslarını belirlemiş, Azerbaycan Milli Marşını bestelemiş. “Arşın Mal Alan“ gibi müzikalleri, yazarlığı, şairliği, eğitmenliği ile çok yönlü bir kişilik sergileyen sanatçı, halk edebiyatını ve müziğini klasik batı müziği ile birleştirmiş. Doğum günü olan 18 Eylül tarihi, Müzik Günü olarak kutlanıyor. Besteci Kara Karayev de, aşırı modernist yaklaşımları ve cesaretiyle biliniyor. Çeşitli türde 110 eser ile Azerbaycan müziğinde derin izler bırakan müzisyen, baleye yeni bir yol açmış. “Yedi Güzeller” adlı çalışması ilk Azerbaycan balesi. Uluslararası ün kazanan ilk Azerbaycanlı besteci olan Karayev, çok sayıda müzisyen ve besteci yetiştirmiş. Bugün de, birçok orkestra, müzik okulu ve mekan onun adıyla anılıyor, adına müzik festivali düzenleniyor. Kafkas Halıları Azerbaycan’da kültürel yaşamın öne çıkan unsurlarından bir diğeri de kuşkusuz halı ve kilim dokuma sanatı. Dekorasyonun ana öğesi haline gelen ve bir sanat-bilim koluna dönüşen halı dokumacılığı, Bronz Çağından beri yapılıyor. Dünyaca meşhur olan ve yüksek kalitesi ile hemen fark edilen Azerbaycan halı ve kilimlerinde her türlü desen ve motifi görmek mümkün. İpek halılar yanında, altın ve gümüş iplerle ya da inci ve mücevherle dokunanlara paha biçilemiyor. Bazılarında tablodan farksız; çiçek, insan, hayvan, geometrik desen, minyatür gibi öğeler var ve her bölgeye göre halının rengi, stili, kenar süslemeleri ve kompozisyonları değişiyor. Azerbaycan’da, halı dokumak bir sanat olmanın ötesinde, adeta bir yaşam biçimi.  Ülkenin en önemli halıcılık merkezi olan Gence’de dokunmuş halılar, geometrik desenleri ve süslemelerinin güzelliği ile tanınıyor. Şirvan- Kuba bölgesinin halıları ise, hayvan ve bitki figürleri ile ünlü. Bakû bölgesi halıları yumuşaklığı ve renklerinin yoğunluğu ile dikkat çekerken, Karabağ halılarının özelliği yünlerinin dolgun, renklerinin de çok canlı olması.

Diplomat Atlas Dergisi Mayıs 2011 – 12. Sayı

http://www.diplomat.com.tr/atlas/sayilar/sayi12/sayfalar.asp?link=s12-14.htm YORUMSUZ ALINTIDIR. Bülent Pakman 2012.

AZERBAYCAN GÜNLÜKLERİ:

Türk vatandaşlarına Bakü’ye gelmeden önce yardım için şahsi görüşler yanında bazı bölümleri kaynakları verilmiş yorumlu-yorumsuz alıntılarla derlenmiştir. Tenkidi (eleştirel) ya da başka hiç bir amacı yoktur. Yaşanmakta olan hızlı gelişimler sonucu çok şeyin değişmekte, güncelliğini yitirmekte olduğu da göz önüne alınmalı, burada yazılan herşeyin doğru ve aktüel olduğu düşünülmemelidir. Kelimelerin Türkçe çoklu anlamlarında ve ifadelerde tam bilgi sahibi olunmadan değerlendirmeler yapılması yanlış anlamalara sebep olabilir.

Twitter Widgets Facebook Widgets

IMG_2654Bülent Pakman kimdir   http://bpakman.wordpress.com/pakman/

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s